РЕКОРДЕН БРОЈ ДЕЗЕРТЕРИ
Украинската армија се соочува со нагло зголемување на дезертерства во време кога недостигот од пешадија им овозможува на руските сили да напредуваат на слабо екипираните делови од фронтот, објави „Киев Индепендент“.
Според податоците, во октомври 2025 година биле регистрирани рекордни 21.602 случаи на дезертирање. Растот на бројките се случува паралелно со влошувањето на состојбата на теренот и продолжената исцрпеност на единиците.
Јарослав, 33-годишен заменик-командант на вод кој ѝ се приклучил на армијата во 2015 година, ја напуштил својата единица поради, како што вели, фрустрација од командата и „рамнодушноста“ на раководството кон животите на војниците. Тој тврди дека командантите наредувале мисии што доведувале до непотребни жртви, вклучително и маршеви низ отворени полиња под закана од беспилотни летала.
– Командантот знае каде ги праќа момците, а тој, тој гад, продолжува да ги праќа, може да се каже, во смрт – вели Јарослав.
Новиот министер за одбрана Михаил Федоров на 14 јануари изјави дека околу 200.000 војници доброволно ги напуштиле своите единици. Потполковник Кирил Беркал, заменик-командант на елитниот Трет армиски корпус, оцени дека враќањето на војници подготвени за борба би овозможило „спроведување контранапади по целиот фронт“.
Абсентирањето се однесува на војници кои ги напуштаат единиците без дозвола, но со намера да се вратат, додека дезертерството значи трајно избегнување на воената служба. И двете дела се кривични според украинскиот Кривичен законик и за време на воена состојба се казнуваат со затвор од пет до 12 години.
Губење доверба во командата
За многумина, одлуката да заминат започнува со губење на довербата во командната структура, особено по наредби што ги доживуваат како сигурна смрт. Офицери наведуваат дека тоа е последица на команден модел во советски стил, каде позициите се држат „по секоја цена“, без оглед на реалната состојба на теренот.
Иља, 30-годишен поранешен командант на тенковски екипаж, дезертирал во 2024 година по шест месеци служба, откако бил испратен на седум мисии кои ги опишува како „еднонасочни“. Неговата 10-годишна ќерка постојано го молела: „Не умирај“.
– Или умираш или умираш – нема друга опција – вели Иља.
Руслан, кој ја напуштил својата механизирана бригада во март 2022 година по нападна операција во Харковскиот регион, тврди дека неговата чета од околу 70 луѓе била испратена во село за кое им било кажано дека е празно, но таму ги чекале околу 2.000 руски војници. Само 16 се вратиле.
– Јас сум патриот, но не сум подготвен да умрам и да ја хранам земјата за туѓи медали и унапредувања – рече Руслан.
Командантите на чети и водови, според сведоштвата, честопати се обидуваат да се спротивстават на наредби што ги сметаат за бесмислени, но на крај ги извршуваат кога повисоката команда инсистира позициите да се задржат по секоја цена.
Исцрпеност и системски слабости
Постојаниот притисок и честото префрлање од едно жариште на друго ги исцрпуваат војниците, додека недостигот од персонал го продолжува нивниот престој на фронтот.
– Војниците се стегнати до крајни граници, бидејќи нема доволно луѓе, па затоа остануваат на терен со месеци – изјави офицер за психолошка поддршка од 80-та воздушно-десантна бригада.
Руслан Горбенко, заменик-претседател на парламентарниот комитет, изјави дека некои бригади функционираат со само 30 проценти од капацитетот поради недостиг на нови и мотивирани војници. Според команданти, надополнувањето е ретко, а новите регрути често се слабо обучени или физички неподготвени.
Рекорден број дезертери и решение
Командниот кадар смета дека решението не лежи само во казнувањето, туку во промени во културата на управување. Потполковник Богдан Кротевич, поранешен началник на штабот на Азовската бригада, проблемот го опиша како последица на „нездрав систем за управување“.
– Воените реформи требаше да се спроведат пред една година – рече Кротевич, оценувајќи ја состојбата како „критична“.
Министерот Федоров најави дека ќе се врши проценка на командантите врз основа на резултати, а не на чин. Генералштабот соопшти дека веќе се преземаат мерки, вклучително подобрување на медицинските прегледи и олеснување на процедурите за војници кои не можат да се вратат поради болест или повреда.
Потполковник Беркал смета дека клучот за намалување на дезертерствата е приоритетот да им се даде на животите на војниците.
– Војниците кои се чувствуваат згрижени, од квалитетна обука до борбени операции, ја разбираат цената на нивното присуство во војна – рече тој.
Тарас Чмут, директор на фондацијата „Врати се жив“, предупреди дека проблемот е поширок од армијата.
– Прашањето е дали ќе направиме нешто во врска со ова или не. Ако државата не сака да ја изгуби војната, мора да одговори на овие проблеми – заклучи Чмут.