И покрај континуираниот раст на цените на основните прехранбени производи во Македонија и низ цела Европа, статистичките показатели откриваат значителни промени во куповната моќ на граѓаните во изминатите пет години. Според податоците од Државниот завод за статистика, цените на храната и безалкохолните пијалоци на домашниот пазар поскапеле за 46 проценти, но минималната бруто-плата во истиот временски интервал бележи пораст од 74 проценти.

Математичката пресметка покажува дека со една минимална бруто-плата во август 2026 година граѓаните можат да набават околу 19 проценти поголемо количество храна во споредба со истиот месец во 2021 година. Сличен позитивен тренд е забележан и кај просечната заработувачка во земјава. Државниот завод за статистика евидентира дека просечната месечна бруто-плата во јули 2026 година се искачила на 72.935 денари, наспроти 42.776 денари измерени во јули 2021 година, што претставува номинален пораст од околу 71 процент за пет години. Со оглед на тоа што потрошувачките цени во август годинава биле за околу 46 отсто повисоки од оние во 2021 година, податоците потврдуваат дека платите номинално се движеле побрзо од поскапувањата.

Меѓународната анализа што ја спроведе „Еуроњуз бизнис“ базирана врз податоци од Евростат покажува големи диспаритети во европските економии. Цените на храната и безалкохолните пијалоци во рамките на Европската Унија во просек пораснале за 34 проценти меѓу август 2021 и август 2026 година, што значи дека растот од 46 проценти во Македонија е повисок за 12 процентни поени од просекот на Унијата. Во рамките на ЕУ, најголем пораст на цените има во Унгарија со 57 проценти, веднаш зад неа се Бугарија со 54 и Романија со 53 проценти, додека најмал пораст има Кипар со 21 отсто. Во анализата што опфаќа вкупно 35 земји на континентот, Швајцарија забележала најнизок раст од само 5 проценти. Кај најголемите економии, поскапувањето изнесува 25 отсто во Франција, 30 отсто во Италија, 34 отсто во Германија и 35 отсто во Шпанија. Најекстремен скок има во Турција, каде цените на храната пораснале за дури 752 проценти поради долгогодишната висока инфлација и падот на вредноста на турската лира.

Растот на трошоците за храна ширум Европа започна уште пред почетокот на руската инвазија врз Украина во февруари 2022 година, а воениот конфликт потоа дополнително ги зголеми цените на енергијата, ѓубривата и транспортот, создавајќи сериозни нарушувања во снабдувањето на земјоделските пазари.

Споредбата на примањата покажува дека во поголемиот дел од 26-те анализирани земји минималните плати се зголемувале побрзо од цените на храната. Во Унгарија законскиот минималец пораснал за 93 проценти, во Германија за 46, во Шпанија за 29, а во Франција за 20 проценти. Регионалните економии забележале уште поголем номинален скок – во Србија минималната плата пораснала за 103 проценти, во Црна Гора за 102 проценти, додека во Турција зголемувањето достигнало 823 проценти.

Клучната разлика лежи во реалната куповна моќ, односно количината производи што работникот може да ги обезбеди. Србија и Црна Гора бележат најголемо подобрување со пораст од по 37 проценти, но македонскиот раст од 19 проценти го надминува учинокот на голем број развиени западноевропски земји. На пример, куповната моќ на минималната плата во однос на храната се зголемила за 10 проценти во Ирска, 9 проценти во Германија, 7 проценти во Грција, 6 проценти во Белгија и Холандија и 3 проценти во Португалија.

Спротивно на овие трендови, во три од анализираните 26 земји минималната плата изгубила дел од куповната моќ во однос на храната во споредба со 2021 година. Најголем пад од 6 проценти е регистриран во Малта, каде работник што порано купувал 100 условни потрошувачки кошнички сега може да купи 94. Во Шпанија куповната моќ се намалила за 5 проценти, а во Франција за 4 проценти. Сепак, анализата на „Еуроњуз“ споредува единствено бруто минимални плати и цени на храна, без да ги пресмета даноците, трошоците за кирија, комуналните сметки и транспортот, кои значително влијаат врз крајниот семеен буџет.