Дали некогаш сте се разбудиле само две или три минути пред да заѕвони алармот, иако сте биле сигурни дека цврсто спиете? Ова искуство им е познато на многу луѓе, а научниците имаат интересно објаснување за начинот на кој нашиот мозок и телото го препознаваат времето за будење.
На прв поглед изгледа како неверојатна случајност кога го поставувате алармот за седум часот наутро, но ги отворате очите во 6:57 часот без никаков надворешен сигнал. Иако понекогаш станува збор за обична случајност, редовното будење во приближно исто време може да биде поврзано со нашиот внатрешен биолошки часовник.
Човечкиот организам функционира според таканаречен циркадијален ритам – приближно 24-часовен циклус што влијае врз спиењето, будноста, телесната температура и лачењето хормони. Кога секој ден легнуваме и стануваме во слично време, организмот постепено се приспособува на таквиот распоред. Поради тоа, кај некои луѓе телото може да започне со процесот на будење уште пред да се огласи алармот.
Во часовите пред вообичаеното будење, во телото се случуваат природни физиолошки промени. Меѓу нив е и постепеното зголемување на нивото на кортизол, хормон што учествува во регулирањето на будноста и енергијата. Истовремено, организмот постепено ја намалува склоноста кон спиење, а телесната температура почнува да се менува, со што процесите помагаат преминот од сон во будна состојба да биде постепен.
Истражувањата покажуваат дека очекувањето на одредено време за будење може да влијае врз физиолошките процеси за време на спиењето. Тоа не значи дека мозокот буквално ги брои минутите како часовник. Наместо тоа, внатрешниот биолошки ритам, воспоставените навики и очекувањата можат да придонесат за будење во приближно исто време, иако научниците не тврдат дека секое будење неколку минути пред алармот има вакво објаснување.
Будењето пред алармот само по себе не е сигурен показател за квалитетен сон. Некои луѓе се будат порано поради стрес, вознемиреност, светлина, бучава или други фактори. Многу поважно е како се чувствувате во текот на денот – дали сте одморени, концентрирани и имате доволно енергија.
Специјалистите за спиење најчесто препорачуваат редовен распоред, доволно ноќен сон и изложување на природна дневна светлина, особено наутро. За повеќето возрасни лица се препорачуваат најмалку седум часа сон во текот на ноќта. Затоа, следниот пат кога ќе ги отворите очите непосредно пред алармот, можеби не станува збор за необјаснива случајност, туку за вашиот внатрешен биолошки часовник кој се приспособил на секојдневниот ритам.