Американските и израелските претставници дознаа за голем напредок во понеделник, при што врховниот лидер на Иран, ајатолахот Моџтаба Хамнеи, им нареди на преговарачите да се движат кон договор за прв пат од почетокот на војната, изјавија за „Аксиос“ израелски и регионален функционер и друг извор запознаен со разговорите.
Додека Трамп јавно се закани со тотално уништување, зад сцената се појавуваа знаци на дипломатски напредок, иако дури и извори блиски до претседателот не знаеја каков ќе биде исходот сè додека не беше објавен прекинот на огнот.
Американските сили на Блискиот Исток и претставници на Пентагон се подготвуваа за голема кампања на бомбардирање против иранската инфраструктура во последните часови, обидувајќи се да проценат каде се движи Трамп.
„Немавме поим што ќе се случи. Беше лудо“, рече еден функционер за одбрана.
Регионалните сојузници се подготвуваа за невидена иранска одмазда, додека некои цивили во Иран ги напуштија своите домови за да ги избегнат најлошите удари. Извештајот на „Аксиос“ за преговорите што досега спречија ескалација се базира на разговори со 11 извори запознаени со процесот.
Виткоф беше незадоволен од првата верзија на иранскиот предлог
Во понеделник наутро, додека Трамп беше меѓу собраните на прославата на Велигден во Белата куќа, американскиот претставник Стив Виткоф беше вклучен во интензивни телефонски разговори. Виткоф им кажа на медијаторите дека американската страна го добила контрапредлогот од десет точки на Иран, кој го нарече „катастрофа, дебакл“, рече извор директно запознаен со ситуацијата.
Она што следеше беше она што изворите го опишаа како „хаотичен“ ден на промени во предлогот, при што пакистанските медијатори донесуваа нови верзии меѓу Виткоф и иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи, додека египетскиот и турскиот министер за надворешни работи се обидуваа да ги премостат разликите.
До понеделник вечерта, преговарачите добија одобрение од САД за ажуриран предлог за двонеделно примирје. Одлуката потоа падна на Хамнеи, кој, според изворите, активно учествувал во процесот во понеделник и вторник.
Неговото учество се спроведуваше во строга тајност и со големи тешкотии. Поради заканата од атентат од страна на Израел, Хамнеи комуницирал главно преку курири кои носеле пораки.
Вeнс од Унгарија разговараше со Пакистанците
Регионален извор објави дека Арагчи одиграл важна улога во преговорите и во убедувањето на командантите на Револуционерната гарда да го прифатат договорот. Кина, исто така, го советувала Иран да бара излез од конфликтот. И покрај сè, сите клучни одлуки во понеделник и вторник поминаа преку Хамнеи.
„Без неговото зелено светло, немаше да има договор“, забележа регионалниот извор.
До вторник наутро беше јасно дека се постигнува напредок, но тоа не го спречи Трамп да издаде една од неговите најостри закани:
„Цела цивилизација ќе исчезне вечерва“.
Некои американски медиуми објавија дека Иран ги прекинува разговорите, но извори вклучени во процесот му кажаа на Аксиос дека тоа не е вистина и дека е постигнат напредок. Потпретседателот Џ.Д. Венс во тоа време беше во Унгарија, водејќи разговори, првенствено со пакистанската страна.
Во исто време, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху беше во чест контакт со Трамп и неговиот тим во текот на целиот ден, иако во Израел растеа загриженостите дека ја губат контролата врз процесот. До пладне по источно време во вторник, постоеше општо разбирање дека страните се приближуваат кон двонеделно примирје.
Трамп добива потврда од Нетанјаху дека ќе се придржува до примирјето
Три часа подоцна, пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф ги објави условите на платформата X и ги повика двете страни да ги прифатат. Трамп веднаш почна да добива повици и пораки од тврдокорните сојузници кои го повикуваа да го отфрли предлогот.
Конфузијата околу неговите намери беше таква што дури и луѓето што разговараа со него само еден или два часа претходно сè уште веруваа дека тој ќе го одбие примирјето, сè додека не го прифати. Кратко пред да ја објави својата одлука, Трамп разговараше со Нетанјаху за да добие потврда дека ќе се придржува до прекинот на огнот.
Потоа разговараше со пакистанскиот фелдмаршал Асим Мунир за да го запечати договорот. На американските сили им беше наредено да ги прекинат операциите 15 минути по објавата на Трамп.
Преговори во Пакистан во петок
Арагчи потоа рече дека Иран ќе се придржува до прекинот на огнот и ќе го отвори Ормутскиот теснец за бродови што работат „во координација со иранските вооружени сили“. Останува нејасно до кој степен Иран ќе дозволи поморскиот сообраќај да продолжи и колку долго Нетанјаху ќе се држи до прекинот на огнот.
Висок израелски функционер изјави за „Аксиос“ дека Нетанјаху добил уверување дека САД ќе инсистираат во мировните преговори Иран да се откаже од својот нуклеарен материјал, да го запре збогатувањето и да ја напушти својата програма за балистички ракети.
Се очекува Џ.Д. Венс да ја предводи американската делегација на разговорите закажани за петок во Пакистан, најважната задача во неговата политичка кариера досега. Сè уште постојат големи разлики помеѓу визијата на САД и Иран за договорот, оставајќи ја можноста за војна меѓу двете земји реална можност.