НБРМ ПРЕД ОДЛУКА: Што ќе се случи со АЛТА Банка Македонија, откако беше одземена дозволата во Србија?

Одземањето на дозволата за работа на Алта банка во Србија отвора сериозни правни прашања за иднината на нејзината банка во Македонија. Македонскиот Закон за банките предвидува можност за одземање на согласноста на мнозинскиот акционер, губење на гласачките права и задолжителна продажба на акциите во рок кој по правило не може да биде подолг од 180 дена. Сепак, тоа не значи дека и македонската банка автоматски ќе престане со работа.

Одлуката на Народната банка на Србија да ѝ ја одземе дозволата за работа на Алта банка АД Белград отвори сериозни прашања и за иднината на Алта банка АД Битола, поранешната Стопанска банка Битола, која од минатата година е во доминантна сопственост на српската финансиска институција.

На 31 октомври српската централна банка соопшти дека дозволата е одземена поради значително влошување на финансиската состојба на банката и ризици за интересите на депонентите. Најавено е дека Агенцијата за осигурување депозити, со судско решение, ќе биде назначена за стечаен управник.

Проблемот има и непосредна македонска димензија. Алта банка Белград поседува над 95 проценти од акциите во Алта банка Битола, со што практично ја контролира македонската банка.

Но, што предвидува македонското законодавство кога мнозинскиот сопственик на домашна банка ја губи банкарската дозвола во странство и се соочува со стечај?

Законот овозможува одземање на согласноста на српскиот акционер

Анализата на македонскиот Закон за банките покажува дека постои конкретна законска основа Народната банка да го преиспита правото на српската Алта банка да биде мнозински акционер во македонската банка.

Имено, член 13, став 2, точка 4 од Законот за банките пропишува дека акционер со квалификувано учество во банка не може да стане лице, односно правно лице контролирано од лице, против кое е поведена стечајна постапка.

Дополнително, член 153 предвидува дека Извршниот одбор на Народната банка ја повлекува согласноста за стекнување акции доколку, по нејзиното издавање, добие документиран доказ дека повеќе не е исполнет некој од законските услови, меѓу кои и условите од член 13.

Овие две одредби се особено значајни во актуелниот случај.

Доколку над Алта банка Белград формално биде отворена стечајна постапка, Народната банка на Македонија ќе има основа да испита дали се исполнети условите за повлекување на согласноста за нејзиното квалификувано учество во Алта банка Битола.

Меѓутоа, важно е да се направи разлика меѓу одземањето на банкарската дозвола и формалното отворање стечајна постапка. Првото веќе е потврдено од српскиот регулатор, додека за второто е потребна соодветна судска одлука.

Рок до 180 дена за продажба на акциите

Доколку македонската Народна банка ја повлече согласноста на српскиот акционер, последиците би можеле да бидат значителни.

Член 137 од Законот за банките предвидува дека за акциите за кои е повлечена согласноста согласно член 153, Извршниот одбор донесува решение со кое утврдува дека акционерот го губи правото на глас и го задолжува да ги отуѓи акциите во определен рок.

Тој рок, по правило, не може да биде подолг од 180 дена.

Тоа практично значи дека српската Алта банка би можела да биде обврзана да го продаде својот мнозински пакет акции во македонската банка.

Доколку акционерот не постапи по решението, законот предвидува дополнителни механизми преку кои Народната банка може да ја организира продажбата на акциите. Во определени околности, акционерот може да го изгуби и правото на дивиденда.

Со ова се отвора можност македонската Алта банка да добие нов сопственик, без притоа нужно да престане со работа.

Сепак, доколку српската банка влезе во стечај, продажбата на нејзиниот сопственички удел во Македонија би можела да отвори и дополнителни прашања поврзани со управувањето со стечајната маса и координацијата меѓу институциите на двете држави.

Дали македонската Алта банка може да продолжи со работа?

И покрај проблемите на нејзиниот сопственик, Алта банка АД Битола е посебно правно лице, регистрирано во Македонија, со сопствена дозвола за работа и под непосреден надзор на македонската Народна банка.

Тоа значи дека одземањето на дозволата за работа на Алта банка Белград нема автоматско правно дејство врз дозволата на Алта банка Битола.

Македонската банка може да продолжи со работење доколку ги исполнува законските услови за ликвидност, капитална адекватност и управување со ризиците.

Но, постои и второ, подеднакво важно прашање: колку се финансиски поврзани двете банки?

Доколку македонската банка има значителни депозити, побарувања или други финансиски изложености кон српската матична банка, нејзиниот стечај би можел да има негативни последици врз финансиската состојба на банката во Битола.

Од друга страна, доколку таквата изложеност е ограничена и македонската банка располага со доволно капитал и ликвидност, промената на сопственоста не мора да предизвика нарушување на редовното работење.

Затоа, без конкретни податоци за финансиските односи меѓу двете банки, не може одговорно да се тврди дека македонската банка е финансиски загрозена.

Што ќе се случи со парите на штедачите?

За македонските граѓани најважно е дека депозитите во Алта банка Битола не стануваат автоматски дел од стечајната маса на српската банка.

Станува збор за две одделни правни лица, а македонската банка има сопствени средства и обврски кон своите клиенти.

Дополнително, македонскиот систем за осигурување депозити предвидува заштита на депозитите на физичките лица до 30.000 евра во денарска противвредност по депонент во една банка, согласно законските услови.

Оваа заштита би се активирала само доколку настапи со закон предвиден ризичен настан кај самата македонска банка, а не поради одземањето на дозволата на нејзиниот акционер во Србија.

АЛТА Македонија убедува дека средствата се безбедни

Алта банка АД Битола ја информира јавноста дека е ликвидна и продолжува со редовно работење, по случувањата поврзани со Алта банка во Србија. Од банката посочуваат дека се самостојно правно лице, регистрирано во Македонија, кое работи согласно домашната законска регулатива и е под непосредна супервизија на Народната банка.

-Алта банка АД Битола е ликвидна и продолжува со редовно и непречено работење. Сите експозитури и банкомати функционираат нормално, а клиентите имаат непречен пристап до своите средства“, наведуваат од банката.

Оттаму уверуваат дека граѓаните можат слободно да располагаат со своите депозити, да подигнуваат готовина и да ги извршуваат сите банкарски трансакции под вообичаените услови.

Народната банка пред сериозна супервизорска одлука

Новиот развој на настаните ја става македонската Народна банка пред две одделни задачи.

Првата е да ја испита финансиската состојба на Алта банка Битола и нејзината изложеност кон матичната банка во Србија, со цел да утврди дали постојат ризици за депонентите и стабилноста на банката.

Втората е да утврди дали новонастанатите околности претставуваат законска основа за повлекување на согласноста на српскиот мнозински акционер.

Гувернерот Трајко Славески на 30 октомври изјави дека македонскиот банкарски систем е стабилен и дека Народната банка секојдневно ги следи ликвидноста, капиталната позиција и изложеноста на ризици на банките.

Меѓутоа, одлуката на српските монетарни власти отвора нови околности кои бараат конкретна институционална проценка.

Клучното прашање сега не е само дали Алта банка Битола е финансиски стабилна, туку и дали Алта банка Белград, по губењето на банкарската дозвола и евентуалното отворање стечајна постапка, и понатаму ги исполнува законските услови за контролен акционер во македонска банка.

Законот предвидува механизам за интервенција, вклучувајќи повлекување на согласноста, одземање на гласачките права и продажба на акциите.

Дали тие механизми ќе бидат активирани ќе зависи од утврдените факти и одлуките на надлежните македонски институции.

Оттука, можно е случајот да заврши со промена на сопственикот на Алта банка Битола, наместо со затворање на банката.

Токму затоа, следниот потег на Народната банка во Скопје ќе биде пресуден за иднината на Алта банка во Македонија.