Американската Федерална управа за цивилно воздухопловство (FAA) ја укина најдолгата забрана за полетување на авиони на територијата на целите САД од терористичките напади на 11 септември 2001 година. Поради голем технички дефект, воздушниот сообраќај беше парализиран повеќе од четири часа, а последиците ќе се чувствуваат уште со денови.

Според податоците на веб-страницата FlightAware, во петокот поради нарушувањето доцнеле повеќе од 8.500 летови, додека речиси 8.000 биле откажани. Проблемите продолжиле и во саботата, за кога веќе биле откажани повеќе од 2.000 летови кон САД, од САД и во рамките на земјата, додека за повеќе од 300 летови се очекувале доцнења.

FAA соопшти дека забраната била воведена поради „вонредни околности“ предизвикани од комуникациски проблем што ги погодил сите центри за контрола на воздушниот сообраќај во земјата. Американскиот министер за внатрешна безбедност, Марквејн Мулин, нагласи дека нема никакви индикации за напад и дека безбедноста на патниците во ниту еден момент не била загрозена.

Последиците се почувствуваа и надвор од Америка

FAA во петокот во 15:54 часот по источноамериканско време, односно во 21:54 часот по хрватско време, објави дека до понатамошно известување се забрануваат сите полетувања на територијата на САД. Во тој момент во воздухот се наоѓале повеќе од 3.500 авиони. Дел од нив биле пренасочени кон други аеродроми, додека останатите продолжиле кон своите дестинации.

Неколку часа подоцна, на одредени авиони им било дозволено да полетаат од Меѓународниот аеродром во Сан Франциско, а FAA околу 20:15 часот по источноамериканско време повторно го отворила американскиот воздушен простор.

Последиците од дефектот се почувствувале и надвор од САД. Евроконтрол (Eurocontrol), на барање на FAA, ги запрел сите летови кон Соединетите Американски Држави од своите земји членки поради техничките проблеми. Евроконтрол обединува 42 држави, меѓу кои и бројни членки на Европската Унија, Обединетото Кралство, Украина, Турција, Израел и Мароко.

Најголемиот меѓународен аеродром во Австралија, во Сиднеј, исто така до понатамошно известување ги запрел сите летови кон САД, додека „Ер Канада“ ги откажала летовите меѓу Канада и Соединетите Американски Држави.

Министерот за транспорт: Преклопниците и рутерите едноставно беа преоптоварени

Американскиот министер за транспорт, Шон Дафи, на прес-конференција предупреди дека последиците од прекинот ќе се чувствуваат уште неколку дена.

„Ќе ни биде потребно извесно време за да се справиме со последиците од сè што се случи ова попладне“, изјави Дафи.

Десетици илјади патници останаа заглавени на аеродромите низ целата земја. Авиокомпаниите постепено почнаа да го обновуваат сообраќајот. „Делта ерлајнс“ и „Јунајтед ерлајнс“ објавија дека ги продолжуваат операциите, додека „Американ ерлајнс“ соопшти дека се фокусира на реализација на што е можно поголем број од преостанатите летови во текот на вечерта. „ЏетБлу“ најави дека летовите ќе продолжат во сабота наутро.

Дафи објасни дека проблемот настанал поради преоптоварување на застарениот комуникациски систем за контрола на воздушниот сообраќај.

„Станува збор за аналогна телекомуникациска технологија. Нашите преклопници и рутери едноставно беа преоптоварени со податоци и престанаа да работат“, рече тој.

Според неговите зборови, дефектот влијаел и врз комуникациските и врз радарските системи. Министерот предупреди дека е потребна целосна модернизација на системот, чија цена ја процени на околу 50 милијарди долари.

„Системот ќе продолжи да откажува“, предупреди Дафи.

За помалку од две недели е Денот на благодарноста

На прашањето дали дефектот ќе влијае врз патувањата за време на претстојните празници, Дафи одговори дека ќе биде потребно време за враќање на целосниот капацитет, но очекува системот повторно нормално да функционира до најголемиот бран патувања за Денот на благодарноста.

Празничниот период околу Денот на благодарноста, кој започнува за помалку од две недели, традиционално е еден од најфреквентните периоди во годината за американскиот воздушен сообраќај. Дафи додаде дека во моментов предност им се дава на поголемите патнички авиони во однос на помалите летови, со цел сообраќајот што побрзо да се нормализира.

Министерот за внатрешна безбедност, Марквејн Мулин, изјави дека властите не пронашле „никакви докази“ дека станува збор за кибернетички напад. Тој ја отфрли и можноста за поврзаност со глобалниот прекин на услугите на „Мајкрософт“, кој започна во четвртокот.

Според Мулин, проблемот настанал по воведувањето нова технологија во застарениот систем за контрола на воздушниот сообраќај, кој не можел да го издржи дополнителното оптоварување. Двајцата министри нагласија дека патниците и јавноста во ниту еден момент не биле во опасност.

Во меѓувреме, американскиот претседател Доналд Трамп побара од Конгресот што поскоро да усвои закон со кој ќе се овозможи модернизација на контролата на воздушниот сообраќај, контролните кули, аеродромските терминали и другата клучна инфраструктура, објави Си-Ен-Ен.

Трамп разговарал со сенатор

Според извор запознаен со разговорот, Трамп телефонски разговарал за ова прашање со републиканскиот сенатор Ерик Шмит пред вечерниот брифинг во Белата куќа.

Шмит, член на Сенатскиот комитет за трговија, наука и транспорт, уште во септември го претстави предлог-законот „Modern Skies Act“, со кој се предвидуваат дополнителни 30 милијарди долари федерални средства за модернизација на американската воздухопловна инфраструктура.

Сенаторот се обидува да обезбеди финансирањето да биде вклучено во посебна буџетска постапка, која би овозможила побрзо усвојување на законот.

Администрацијата на Трамп уште во петокот наутро, неколку часа пред запирањето на летовите, испратила писмо до Конгресот со барање за дополнителни 30 милијарди долари за модернизација на системот, навел истиот извор.

Писмото го потпишале директорот на Канцеларијата за управување и буџет, Рас Воут, и министерот за транспорт, Шон Дафи, а било упатено до раководството на Сенатскиот комитет за буџетски средства.

Втора забрана за полетување на територијата на целите САД од 11 септември 2001 година

Ова беше само вторпат да биде воведена забрана за полетување на територијата на целите САД по терористичките напади на Ал Каеда на 11 септември 2001 година.

„Ова изгледа како најлошиот инцидент од 11 септември, иако очигледно не е со споредливи размери“, изјави за Би-Би-Си д-р Гај Гратон, вонреден професор по воздухопловство на британскиот Универзитет Кранфилд.

Гратон потсети на сличен инцидент од 2023 година, кога поради дефект на системот за известување на пилотите, познат како NOTAM, исто така беше запрено полетувањето на авионите во САД.

„Тој прекин траеше еден час и 52 минути, предизвика доцнење на околу 9.500 летови и откажување на приближно 1.300 летови“, рече тој.

Тогашниот дефект го оневозможил објавувањето на клучните безбедносни известувања за воздушниот сообраќај, поради што летовите биле запрени сè додека системот повторно не проработел.

Сепак, најновиот инцидент траеше значително подолго од оној во 2023 година и предизвика уште поголемо нарушување на американскиот и меѓународниот воздушен сообраќај.