Само неколку дена откако Мадрид се соочи со жестоки критики поради масовното пристигнување мигранти во Сеута, ставот на европските партнери кон Шпанија значително се промени. Од вкупно 72.000 луѓе кои влегле во шпанската енклава, околу 70.000 во меѓувреме се вратиле во Мароко, а министрите за внатрешни работи на ЕУ сега го пофалија начинот на кој шпанските власти се справиле со кризата.

По пет дена остри обвинувања и политички тензии, министрите на ЕУ се обидоа да стават крај на несогласувањата и да го зацврстат единството на блокот. Тие ги обвинија шверцерите и трговците со луѓе, како и странски актери, дека ја искористуваат ситуацијата за да предизвикаат поделби меѓу европските држави.

70.000 мигранти веќе се вратиле во Мароко

Овој став претставува значителен пресврт во однос на претходните денови, кога европски лидери јавно ги критикуваа миграциските политики на владата во Мадрид и предупредуваа дека кризата може да се прошири и во други делови на Европа. Италија дури ги суспендираше воздушните и морските врски со Шпанија, стравувајќи дека мигрантите би можеле да продолжат низ Шенген зоната.

По тричасовниот вонреден состанок во Брисел во вторникот, министрите го пофалија одговорот на Шпанија и порачаа дека Шенген зоната без пасоши во ниту еден момент не била доведена во прашање. Истовремено, тие повикаа на подобра координација меѓу европските престолнини при идни миграциски вонредни ситуации.

Средбата уследи по неколкудневниот невообичаено остар јавен притисок врз премиерот Педро Санчез. Во писмо потпишано од 22 лидери на ЕУ, владите побараа построги мерки за спречување на нерегуларните пристигнувања. Во исто време, Италија ги суспендираше воздушниот и морскиот транзит со Шпанија поради стравувањата дека мигрантите би можеле да продолжат кон други земји во Шенген зоната.

Санчез одговори повикувајќи ги европските партнери да покажат „разбирање“, наместо Шпанија да ја претвораат во жртвено јагне за кризата на надворешната граница на ЕУ.

До вторникот, европските министри веќе настојуваа да ги надминат поделбите. Комесарот за миграција на ЕУ, Магнус Брунер, изјави дека приливот бил „инструментализиран“ од шверцери и трговци со луѓе. Францускиот министер за внатрешни работи, Лоран Нуњез, рече дека министрите ги осудиле обидите преку снимките од преминувањата да се предизвикаат поделби во блокот.

„Поделбите што ги слушнавме во текот на викендот не беа добредојдени и беа искористени од странски земји“, им рече Нуњез на новинарите. „Но, она што го слушнав утрово ме увери“.

Брунер не сакаше да шпекулира дали Мароко одиграл некаква улога во масовниот прилив. Прашањето е особено чувствително бидејќи Шпанија во голема мера се потпира на соработката со Рабат за спречување на заминувањата кон Сеута. Последните случувања повторно ги оживеаја сеќавањата на кризата од 2021 година, кога илјадници луѓе влегоа во енклавата откако мароканските сили ги ублажија граничните контроли за време на дипломатскиот спор со Мадрид.

Шпанскиот министер за внатрешни работи, Фернандо Гранде-Марласка, наместо тоа ја пофали соработката со Мароко во ставањето под контрола на најновата криза. Тој состанокот во вторникот го оцени како „целосно конструктивен“.

Гранде-Марласка соопшти дека 70.000 од 72.000 луѓе кои влегле во Сеута оттогаш се вратиле во Мароко. Тој истовремено инсистираше дека Шенген зоната никогаш не била во опасност. Сеута има посебни правила според кои патниците мора да покажат документација пред да продолжат кон континентална Европа.

Шпанскиот министер ги отфрли и сугестиите дека Мадрид бил посебно предупреден за можно зголемување на бројот на луѓе на границата со Сеута, како што претходно на некој начин сугерираше висок марокански функционер.

Тој рече дека доколку постоело какво било предупредување или сигнал за сличен пораст, би имало многу поблиска комуникација на највисоките нивоа на шпанската влада.

Гранде-Марласка додаде дека плановите за проширување на поморската гранична инфраструктура веќе биле подготвени пред кризата од минатата недела.

Тој исто така инсистираше дека Шпанија ќе ги почитува сите основни права на малолетниците во Сеута, но нагласи дека нема причина да се сугерира спротивното.

Шпанскиот министер ги оцени и ограничувањата на транспортот што ги воведе Италија како неоправдани и изрази очекување тие да бидат укинати. Тој ги отфрли и тврдењата дека кризата ја направила Шпанија да изгледа слаба.

„Шпанија се појави како силен, сигурен партнер“, рече тој. „Ова не е прашање што зависи од тестостеронот“.

Од друга страна, италијанскиот министер за внатрешни работи порача дека Шпанија не треба лично да го сфаќа потегот на Рим за заострување на проверките на границата.

„Ова во никој случај не е мерка насочена против Шпанија или против кој било друг партнер“, им рече Матео Пјантедоси на министрите за внатрешни работи на ЕУ на онлајн состанокот свикан поради краткотрајната миграциска криза во Сеута, според неговите коментари споделени со новинарите.

Владата на Џорџа Мелони, поддржана од Данска и уште 20 земји, го обвини Мадрид дека со своите промиграциски политики создава фактор на привлекување. Италија поради тоа воведе проверки на пристигнувањата од Шпанија на своите морски и воздушни граници, кои треба да траат еден месец.

Пјантедоси рече дека мерката е законска и посочи дека и други земји често воведувале привремени проверки на своите внатрешни граници. Тој ја опиша Италија како историска жртва на нееднаквата распределба на миграцискиот товар во ЕУ, особено за време на кризата во Лампедуза во 2023 година.

ЕУ повика на подобра координација и посилна контрола на надворешните граници

Министрите на состанокот повикаа и на подобри системи за рано предупредување, поблиска координација меѓу европските престолнини и посилна соработка со земјите надвор од ЕУ за спречување на заминувањата.

Неколку министри побараа и побрзо воспоставување на таканаречените центри за враќање надвор од блокот. Грција предложи механизам на ЕУ кој би овозможил суспендирање на процедурите за азил и итно враќање на мигрантите во екстремни околности, според претставник на грчката влада.

„Надворешните граници на ЕУ се наша заедничка одговорност, а миграцијата бара обединет европски одговор“, рече ирскиот министер за правда Џим О’Калаган, кој претседаваше со состанокот.

Данскиот министер за имиграција, Мортен Бодсков, исто така го поздрави состанокот на министрите на ЕУ и нагласи дека е „апсолутно клучно да имаме контрола врз границите на ЕУ“.

Данска беше меѓу најкритичните земји кон Шпанија. Премиерката Мете Фредериксен претходно се придружи на повиците да се разгледаат сите можности, вклучително и евентуално суспендирање на учеството на Шпанија во Шенген зоната.

Сепак, тонот во вторникот беше значително помек. Бодсков изјави дека е „многу задоволен“ од „брзиот“ одговор на шпанските власти.

Тој сепак нагласи дека континуираниот притисок врз надворешните граници на ЕУ „бара итен и цврст одговор“. Според него, Европа „нема да прифати повторување на ситуацијата од 2015 година“ и тогашната миграциска криза од големи размери.

„Неконтролираната имиграција е закана за Европа и Данска, и затоа е заедничка европска одговорност да се обезбедат надворешните граници и да се зајакне соработката со земјите во нашата непосредна близина, така што помалку луѓе ќе бегаат во Европа“, рече тој.

Во својот манифест од пет точки, Бодсков повика на поголеми финансиски средства насочени кон зајакнување на надворешните граници на ЕУ, како и на посилна програма за надзор на границите.

На прашањето на ТВ2 конкретно за можноста за повторно воведување гранични контроли, тој рече дека тоа не било дел од дискусиите на денешниот состанок.

Европската комисија се очекува во септември да разгледа дополнителни мерки, откако ќе биде анализирано што го предизвикало приливот и дали социјалните мрежи помогнале во неговото организирање или засилување. Меѓу опциите што се разгледуваат е и зајакнување на улогата на европската гранична агенција Фронтекс.