Зголемени трошоци и притисок врз буџетите на домаќинствата
Сè поголем дел од приходите на европските домаќинства се трошат за домување. Во Европската Унија, трошоците достигнуваат околу 20 проценти од просечниот приход. Во одредени земји тие се значително повисоки, па така во Грција достигнуваат 35 проценти, покажуваат податоците на Евростат.
Во текот на 2025 година, кириите во ЕУ се зголемиле во просек за 3,1 процент. Сепак, во некои земји растот бил двоцифрен, што дополнително го зголемува товарот врз граѓаните.
„Основната динамика е многу јасна: побарувачката расте побрзо од понудата“, изјавува Кејт Еверет-Ален од „Knight Frank“.
„Притисокот врз достапноста на домувањето, особено поради тоа што каматните стапки за хипотеките остануваат релативно високи, ги принуди повеќе домаќинства да се свртат кон изнајмување, особено оние кои првпат купуваат“, додава таа.
Разлики меѓу земјите и раст на кириите
Растот на кириите значително се разликува меѓу земјите. Во Финска изнесува 1 процент, додека во Хрватска достигнува 17,6 проценти. Дополнително, висок раст има и во Грција со 10 проценти, Унгарија со 9,8 проценти, Бугарија со 9,6 проценти и Романија со 8,2 проценти.
Во некои земји растот останува под просекот на ЕУ. Во Луксембург изнесува 1,6 проценти, во Малта 1,7 проценти, а во Словенија 1,9 проценти. Германија бележи 2,1 процент, Данска 2,2 проценти, Франција 2,3 проценти, додека Шпанија 2,4 проценти.
Од четирите најголеми економии, само Италија има раст над европскиот просек. Таму кириите се зголемиле за 3,8 проценти. Истовремено, Чешка, Латвија, Литванија, Португалија, Шведска, Холандија и Словачка бележат раст над 5 проценти.
Понуда, трошоци и екстремни случаи
Понудата на станови за изнајмување е под притисок. Даночните и регулаторните промени го намалуваат интересот на сопствениците. Дополнително, барањата за енергетска ефикасност и трошоците за реновирање го отежнуваат одржувањето на имотите.
Ограничувањата за краткорочно изнајмување имаат ограничен ефект врз понудата.
„Зголемувањето на кириите во 2025 година беше поттикнато од силната побарувачка, бидејќи високите цени на недвижностите ги насочија многумина кон изнајмување“, објаснува Мик Калмет од „Global Property Guide“.
Според него, растечките трошоци за сопствениците се префрлаат врз закупците. Ова дополнително ги зголемува цените.
Турција се издвојува со највисок раст. Годишната инфлација на кириите достигнува 77,6 проценти. За споредба, Црна Гора има раст од 18,5 проценти.
„Инфлацијата во Турција е исклучително висока, што значи дека таа сочинува голем дел од номиналниот раст на кириите“, наведува Еверет-Ален. Таа додава дека купувањето стан станало речиси невозможно.
Ограничувањето на кириите во Турција на 25 проценти во 2022 година довело до спротивен ефект. Сопствениците ги зголемиле цените за новите закупци. Во исто време, минималната плата во 2026 година пораснала за 27 проценти во однос на 2025 година.
Во регионот на Источна Европа и Балканот се бележи повисок раст на кириите. Исклучок е Македонија, каде растот изнесува 3,3 проценти. Во Хрватска и Црна Гора растот се поврзува со зголемената привлечност за изнајмување.