МАКЕДОНИЈА НАЈЕФТИНА ВО ЕВРОПА: Евростат пресмета дека истата потрошувачка кошница кај нас чини речиси четири пати помалку отколку во Исланд

Македонија е најевтината земја во Европа според новите податоци на „Евростат“ за нивото на потрошувачките цени. Ако иста кошница со стоки и услуги во просек во Европската Унија чини 100 евра, во Македонија таа би чинела само 49,7 евра, односно помалку од половина од европскиот просек.

Податоците покажуваат големи разлики во цените низ Европа. Од Исланд до Македонија, истата потрошувачка кошница може да чини речиси четири пати повеќе, во зависност од земјата во која се купува. „Евростат“ ги мери ценовните нивоа според индекси што ги споредуваат трошоците за потрошувачки стоки и услуги во секоја земја со просекот на ЕУ.

Индексот 100 значи дека земјата е на просекот на Европската Унија. Вредност над 100 покажува дека земјата е поскапа од просекот, додека вредност под 100 значи дека е поевтина. За споредбата да биде репрезентативна, „Евростат“ ги базира индексите на годишни национални просечни цени за повеќе од 2.000 стоки и услуги.

Постојат два начина на мерење на цените. Едниот ги опфаќа само директните трошоци на домаќинствата, а другиот ги вклучува и јавно финансираните услуги, како здравството и образованието. Во анализата е користена пошироката мерка, позната како Actual Individual Consumption, односно AIC, за која „Евростат“ оценува дека е посоодветна за меѓународни споредби, додека во графиконот е вклучена и мерката за потрошувачка на домаќинствата, HFCE.

Во рамките на Европската Унија, најскапа земја е Луксембург, а најевтина е Романија. Потрошувачките цени во Луксембург се 2,5 пати повисоки отколку во Романија. Кога во споредбата ќе се вклучат и земјите кандидати за ЕУ и членките на ЕФТА, најскап станува Исланд, а најевтина Македонија, со разлика од 3,7 пати.

Општата слика покажува дека Западна и Северна Европа имаат повисоки ценовни нивоа, додека Централна и Источна Европа остануваат поевтини. Исланд е 83,7 проценти поскап од просекот на ЕУ, а Швајцарија 81 процент.

„Бројките секогаш треба да се читаат заедно со заработката. За животниот стандард не е важно само дали цените се високи, туку што може локалната плата да купи локално – куповната моќ, а не само цената на етикетата“, изјави за „Евроњуз бизнис“ професорот Роберт Инклаар од Универзитетот во Гронинген.

Како пример, тој посочува дека Швајцарија изгледа скапо, но швајцарските плати се доволно високи за куповната моќ таму да биде меѓу најсилните во Европа. Истото ценовно ниво, на многу пониска плата, би се чувствувало сосема поинаку.

Меѓу најскапите земји во Европа се и Данска, која е 40,2 проценти над просекот на ЕУ, Ирска со 39,6 проценти и Норвешка со 38,4 проценти. Шведска и Финска исто така се над европскиот просек, но со пониски индекси: цените во Шведска се повисоки за 28,4 проценти, а во Финска за 26,1 процент.

Во Холандија, кошница што во ЕУ во просек чини 100 евра би чинела 120,4 евра, во Австрија 119 евра, а во Белгија 118,1 евро. Кај четирите најголеми економии во ЕУ, Германија е најскапа, со цени 9,1 процент над европскиот просек, додека Шпанија е 8,9 проценти поевтина. Тоа значи дека за истата кошница потрошувачот би платил 18 евра повеќе во Германија отколку во Шпанија. Франција, со индекс 106,4, е малку над просекот на ЕУ, додека Италија, со индекс 98, е малку под него.

На дното на европската листа, цените се значително пониски во голем дел од Југоисточна Европа. Во Македонија кошницата од 100 евра според просекот на ЕУ би чинела 49,7 евра, во Турција 52,2 евра, во Босна и Херцеговина 55,7 евра, во Романија 58,9 евра, а во Бугарија 60 евра. Овие земји се најмалку 40 проценти поевтини од просекот на Европската Унија.

Меѓу поевтините земји се и Црна Гора со индекс 61, Србија со 62,5, Албанија со 65,7, Полска со 71,1 и Унгарија со 71,6, што значи дека цените таму се најмалку 25 проценти под просекот на ЕУ. Под европскиот просек се и Хрватска со 76,3, Словачка со 81,4, Литванија со 81,4, Чешка со 82, Грција со 84 и Португалија со 85,3.

Според професорот Инклаар, најголемата причина за разликите во цените низ Европа се разликите во платите, а платите се поврзани со продуктивноста. Во земјите каде работниците се попродуктивни, тие заработуваат повеќе, а повисоките плати директно се вградуваат во цената на сè што мора локално да се произведе и потроши, како ресторански оброк, фризерска услуга, стоматолошка услуга, кирија или грижа за деца.

Инклаар предупредува дека би било погрешно ова да се поврзува само со услугите. Дури и производите што изгледаат целосно преносливи, како храната на полиците во супермаркетите или облеката, имаат голема локална компонента: продавница, персонал, транспорт и кирија за просторот. Затоа локалните плати се вградени и во цените на стоките, иако помалку отколку кај услугите.

Платите, сепак, не се единствениот фактор. Според Инклаар, растојанието, дистрибуцијата, регулативата и самите граници додаваат трошоци, па идентични производи не завршуваат со исти цени насекаде. Разликите во ДДВ и другите даноци на потрошувачка дополнително ги зголемуваат разликите.

„Покомплетна споредба, затоа, го спојува ценовното ниво со платите или расположливиот доход, идеално во однос на куповната моќ, имајќи ги предвид и разликите во девизните курсеви и даноците“, рече Инклаар.

Професорот Рајнер Маурер, пензиониран професор на Универзитетот во Пфорцхајм, нагласува дека ценовните нивоа во земјите членки на Европската монетарна унија покажуваат јасна позитивна корелација со БДП по глава на жител. Со други зборови, најскапите земји во Европа најчесто се и најбогати, па високите цени често одат заедно со повисоки приходи. Затоа економистите предупредуваат дека цените секогаш треба да се гледаат заедно со куповната моќ.