ВО ИЗРАЕЛ ПОЧНАА ИЗБОРИТЕ: Нетанјаху се бори да остане на власт

Утрово во Израел беа отворени избирачките места за парламентарните избори, кои би можеле да ја одредат политичката иднина на премиерот Бенјамин Нетанјаху. Гласањето започна во 7 часот по локално време и ќе трае до 22 часот, кога се очекуваат и првите излезни анкети.

Нетанјаху, кој помина повеќе време на чело на израелската влада од кој било друг премиер, се соочува со неизвесна изборна трка. Негов главен противник е поранешниот началник на Генералштабот на израелската армија, Гади Ајзенкот, а анкетите покажуваат дека борбата за формирање нова влада би можела да биде многу неизвесна, пишува „АП“.

Ова се првите парламентарни избори во Израел по нападот на Хамас на 7 октомври 2023 година и војната во Појасот Газа што следуваше потоа. Токму безбедносните пропусти што го овозможија нападот, како и последиците од повеќегодишните судири, се меѓу главните теми во изборната кампања.

Како се избира новата власт?

Израелците не гласаат директно за премиер, туку за политички партии, кои потоа се обидуваат да формираат влада. Израелскиот парламент, наречен Кнесет, има 120 пратеници, а за парламентарно мнозинство се потребни најмалку 61 место.

Досега ниту една партија не успеала самостојно да освои мнозинство, па и по овие избори ќе биде неопходно да се договорат повеќе партии за формирање коалиција. Тоа значи дека партијата со најмногу освоени гласови не мора нужно да го даде идниот премиер.

На изборите учествуваат повеќе од 30 партии, а се очекува десетина од нив да успеат да влезат во парламентот. Преговорите за формирање нова влада би можеле да траат со недели, па дури и со месеци.

Нападот на Хамас и војната во Газа ја одбележаа кампањата

Нападот на Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година остави длабоки последици врз израелското општество. Во нападот беа убиени околу 1.200 луѓе, главно цивили, додека 251 лице беше одведено како заложник во Појасот Газа.

Потоа следуваше израелската војна против Хамас во Газа, која предизвика огромна хуманитарна криза и меѓународни осуди. Сепак, во израелската предизборна кампања многу повеќе се зборуваше за безбедноста на земјата, одговорноста за нападот на Хамас и товарот што војните го претставуваат за израелското општество, отколку за страдањето на палестинското население.

Според истражувањето на израелскиот Институт за демократија, околу 68 отсто од еврејските гласачи велат дека односот на политичките партии кон настаните од 7 октомври им е важен при одлучувањето за кого ќе гласаат.

Нетанјаху и натаму се противи на формирање независна истражна комисија која би ги испитала пропустите пред нападот на Хамас. Неговите противници токму поради овие пропусти го сметаат за политички одговорен.

Кои се главните кандидати?

Нетанјаху (77) ја предводи десничарската партија Ликуд, една од највлијателните политички партии во Израел. Неговиот главен противник, Ајзенкот (66), поминал четири децении во војската, а денес ја предводи центристичката партија Јашар, која според последните анкети има мала предност пред Ликуд.

Меѓу поважните политичари е и Нафтали Бенет (54), поранешен израелски премиер и некогашен соработник на Нетанјаху, кој на изборите настапува во сојуз со центристот Јаир Лапид.

На крајната десница се истакнува Итамар Бен-Гвир (50), актуелен министер за национална безбедност и еден од коалициските партнери на Нетанјаху.

На левиот центар се наоѓа Јаир Голан (64), поранешен генерал и лидер на партијата Демократи, кој го поддржува формирањето палестинска држава. Сепак, ваквата можност денес ја отфрла голем дел од израелската јавност.

Меѓу кандидатите е и Мансур Абас, палестински политичар со израелско државјанство, кој ја предводи арапската партија Раам. Во 2021 година таа стана првата арапска партија што учествувала во израелската владејачка коалиција.

Абас во кампањата главно се фокусираше на криминалот и безбедноста во арапските заедници, а не на поширокиот израелско-палестински конфликт.

Трамп го поддржа Нетанјаху, Израел сè поизолиран во светот

На изборите силно влијание имаат и односите на Израел со Соединетите Американски Држави. Американскиот претседател Доналд Трамп на 18 октомври јавно го поддржа останувањето на Нетанјаху на власт, и покрај несогласувањата што двајцата лидери ги имаа во последните месеци.

Нивните односи се особено оптоварени поради војната против Иран, која САД и Израел заеднички ја започнаа на 28 февруари оваа година. Иако се во тек регионални преговори, стравот од повторно избивање голем конфликт и натаму е присутен.

Идната израелска влада ќе се соочи и со сериозни проблеми во меѓународните односи. Војната во Газа сериозно го наруши угледот на Израел, а бројни меѓународни организации за човекови права и претставници на Обединетите нации ги обвинуваат израелските власти за геноцид врз Палестинците.

Израел ги отфрла овие обвинувања. Меѓународниот кривичен суд издаде налог за апсење на Нетанјаху поради сомневања за воени злосторства и злосторства против човештвото. Тоа дополнително ги отежнува неговите односи со дел од меѓународната заедница.

Официјалните резултати од парламентарните избори треба да бидат објавени до 4 ноември. Но, дури и ако вечерва стане јасно кој освоил најмногу гласови, тоа не значи дека ќе биде познат и идниот премиер. За тоа ќе одлучуваат преговорите меѓу партиите, кои би можеле да траат со недели или месеци.