Сè потешко се обезбедува работна сила за садење, обработка и берба на земјоделските површини во Македонија. Производителите ги зголемуваат дневниците за да привлечат сезонски работници, но ниту повисоката заработка не успева да го зголеми интересот кај младите. Последиците може да бидат најголеми во периодот на бербата, кога недостигот од луѓе може да значи дека дел од производството нема навреме да биде собрано.
На земјоделците им останува сè помал избор. Или ќе понудат повисока дневница и ќе ги зголемат трошоците за производство, или ќе ризикуваат да немаат доволно луѓе кога земјоделските производи ќе треба да се соберат.
Особено тешко е да се обезбеди работна сила во руралните средини. Стареењето на населението, иселувањето на младите и промената на интересот кон други професии постепено го намалуваат бројот на луѓе што се достапни за сезонска работа.
За младите, работата на нива станува сè помалку привлечна алтернатива. Станува збор за физички напорна работа, често со повеќечасовен престој на отворено, а во летните месеци и под услови на високи температури, силно сонце и топлотен стрес.
Токму затоа земјоделците мора да понудат повеќе пари за истиот вид сезонски труд. Но, повисоките дневници не се единствениот трошок што им расте.
Производителите истовремено се соочуваат со повисоки трошоци за гориво, репроматеријали, ѓубрива, препарати и транспорт. Секое дополнително зголемување на трошоците ја намалува заработката, особено кога земјоделските производи се продаваат по ниски откупни цени.
Во такви услови, недостатокот на работници може директно да влијае врз количината на производи што ќе стигнат до пазарите. Ако бербата не се заврши навреме, дел од родот може да остане на земјоделските површини, а производителите да претрпат дополнителни загуби.
Финансискиот притисок врз земјоделците веќе е зголемен и поради состојбата со државната поддршка и откупот. „Вечер“ претходно објави дека земјоделците предупредуваат оти со намалената поддршка и ниските откупни цени работат со минимална или без заработка.
Паралелно со овие проблеми, во 2026 година државата има обезбедено околу 40 милиони евра за новиот Оперативен план за вработување. Средствата се наменети за мерки за невработените, младите и ранливите категории.
Оттука се отвора и прашањето дали дел од овие мерки можат да обезбедат работна сила за секторите во кои недостигот е најизразен. Земјоделството е меѓу областите каде потребата од работници е сезонска и временски ограничена, што го прави проблемот потежок за решавање.
Дополнително, од 1 јануари 2026 година се применува новата законска рамка за работно ангажирање лица. Таа треба да овозможи регулирање на сезонското ангажирање и да придонесе за намалување на неформалната работа.
Правилата можат да го уредат начинот на кој се ангажираат сезонските работници, но не можат да создадат работна сила таму каде што таа недостига.
Затоа земјоделците остануваат со проблем што има две страни. Треба да најдат доволно луѓе во краток временски период и да им понудат плата што ќе ги привлече, додека истовремено мораат да ги покријат останатите трошоци и да остварат заработка од производството.
Недостигот од сезонски работници така постепено прераснува во многу пошироко прашање за иднината на земјоделството. Ако младите продолжат да се оддалечуваат од земјоделската работа, проблемот во иднина нема да биде само кој ќе го собере родот.
Ќе биде и кој ќе остане да произведува храна.