Нападот на Доналд Трамп врз Иран ќе им нанесе поголем удар на европските и азиските економии отколку на самите САД, кои делумно ќе бидат заштитени од последиците благодарение на нивниот голем домашен енергетски сектор
Нападот на Доналд Трамп врз Иран ќе им нанесе поголем удар на европските и азиските економии отколку на самите САД, кои делумно ќе бидат заштитени од последиците благодарение на нивниот голем домашен енергетски сектор, велат аналитичарите за „Фајненшл тајмс“.
САД се нето извозник на природен гас од 2017 година, а на нафта од 2020 година, покажуваат официјалните податоци, што значи дека нивниот енергетски сектор има корист од наглиот пораст на цените, иако просечното американско домаќинство ќе биде силно погодено од зголемувањето на цените на бензинот.
Европските и азиските економии кои се потпираат на увоз на енергија се соочуваат со многу поостар скок на инфлацијата
Спротивно на тоа, европските и азиските економии кои се потпираат на увоз на енергија се соочуваат со многу поостар скок на инфлацијата, делумно затоа што цените на природниот гас на тие пазари се понестабилни отколку во САД и веќе се зголемиле, а горивото е клучно за нивните домашни енергетски пазари.
„САД се заштитени, но не имуни на штета“, рече Џејмс Најтли од ING Bank. Тоа е затоа што САД нема да страдаат од прекините во снабдувањето со клучни суровини што ќе се видат на друго место, рече тој.
„Сите ќе бидат во полоша состојба затоа што крајната линија е дека сте го направиле клучниот фактор на производство поскап, но тоа ќе има нееднакво влијание низ земјите“, се согласи Дејвид Ајкман, директор на тинк-тенкот на Националниот институт за економски и социјални истражувања (NIESR).
Последиците ќе се почувствуваат низ целиот свет
Цените на суровата нафта од типот Брент скокнаа за речиси 30 проценти минатата недела по избувнувањето на војната, додека европските цени на гасот ја завршија неделата за околу две третини повисоки. Зголемувањето беше поттикнато од стравувањата од продолжено прекинување на снабдувањето преку Ормутскиот теснец, клучна артерија за енергетски сообраќај, како и губење на производството на други места на Блискиот Исток.
Доколку се одржат, повисоките цени ќе ја поттикнат инфлацијата, ќе ја намалат куповната моќ на домаќинствата и ќе го нарушат растот на БДП во економиите низ целиот свет. Централните банки би можеле да бидат принудени да ги задржат каматните стапки на сегашните нивоа подолго време или дури и дополнително да ја затегнат монетарната политика, додека владите се соочуваат со дополнителни фискални оптоварувања ако одлучат да интервенираат на енергетските пазари за да го ублажат ударот за гласачите.
Низации на цените на енергијата служат како „моќен механизам за прераспределба на приходите меѓу земјите“, рече Ќиан Ванг, главен економист за Азиско-пацифичкиот регион во Вангард.
Извозниците на нафта ќе го задржат поголемиот дел од неочекуваниот приход, но потрошувачите имаат тенденција веднаш да ги намалат трошоците, додека финансиските пазари претрпуваат удар, што значи дека целокупната глобална побарувачка ќе ослабне.
Тежината на последиците ќе зависи не само од тоа колку ќе растат цените, туку и од тоа колку долго ќе траат и што преземаат владите
Тежината на последиците ќе зависи не само од тоа колку ќе растат цените, туку и од тоа колку долго ќе траат и што преземаат владите за да се обидат да го олеснат товарот врз потрошувачите.
Зголемувањето на цените на бензинот го надмина зголемувањето на трошоците за сурова нафта. Тоа ќе биде скапо за европските економии како Италија, Германија и Велика Британија, кои се во голема мера зависни од увозот на гас.
Анализата на 15 економии од „Оксфорд економикс“ сугерира дека скокот на трошоците за енергија ќе има најголемо влијание во Италија, каде што инфлацијата би можела да се зголеми за повеќе од еден процентен поен во четвртиот квартал од оваа година во споредба со претходната прогноза на консултантската куќа.
Еврозоната како целина и Велика Британија ќе видат зголемување на нивната проектирана инфлација за повеќе од половина процентен поен. Спротивно на тоа, инфлацијата во САД во четвртиот квартал ќе се зголеми за само 0,2 процентни поени, додека Канада ќе биде најмалку погодена, според анализата.
Кина во солидна позиција, но Пекинг ќе мора да интервенира
Кина, Индија и Јужна Кореја се сите големи увозници на нафта и гас од Персискиот Залив, што ги прави и ранливи. На пример, Кина увезува 70-75 проценти од својата потрошувачка на сурова нафта. Голем дел од нејзиниот увоз од Блискиот Исток поминува низ Ормутскиот Теснец.
Но, Кина може да се потпре на своите поголеми резерви на нафта и рафинерии под притисок за да го намали извозот, а воедно да ги заштити сопствените залихи. Исто така, има можност да се сврти кон увоз од Русија.
Ванг тврдеше дека кинеската влада би можела да интервенира за да го ограничи преносот на растечките цени на суровата нафта врз малопродажните цени на бензинот, и дека дури и малку повисока инфлација би можела да биде добредојдена со оглед на постојаните „дефлациски притисоци“ во земјата.
Големите извозници на енергија како Норвешка и Канада ќе видат „јасно попозитивни“ ефекти бидејќи ги искористуваат повисоките цени
Големите извозници на енергија како Норвешка и Канада ќе видат „јасно попозитивни“ ефекти бидејќи ги искористуваат повисоките цени, а воедно ги избегнуваат заканите за производството и приходите со кои се соочуваат добавувачите од Блискиот Исток, како што е Катар, велат аналитичарите во „Капитал економикс“.
Револуцијата на шкрилци ги трансформираше Соединетите Американски Држави во енергетска суперсила во последните две децении, правејќи ги најголем производител на нафта и гас во светот.
Тоа значи дека американските производители ќе ги пожнеат придобивките од повисоките цени, особено ако конфликтот продолжи и цените останат високи.
Американските акции се под помал притисок од некои пазари во Европа и Азија од почетокот на конфликтот, што укажува дека некои инвеститори сметаат на помало негативно влијание врз северноамериканскиот БДП отколку во другите големи економии.
Високото американско производство делумно ги штити потрошувачите, особено кај природниот гас, каде што глобалниот пазар е донекаде фрагментиран. Додека европските и азиските цени на гасот нагло пораснаа минатата недела, цените во САД се зголемија само скромно.
Недостатокот на резервен капацитет за втечнување и извоз на течен природен гас ќе ја ограничи можноста на американските производители да извезуваат гас на други пазари, помагајќи да се држат цените на американскиот гас под контрола, рече Дејвид Оксли од „Капитал економикс“, опишувајќи ги САД како „остров на гас“.
Цените на бензинот за жителите на САД сигурно ќе се зголемат
Но, за нафтата, каде што пазарот е поглобален, американските потрошувачи веројатно ќе го почувствуваат притисокот. Вест Тексас Интермедијат, американскиот референтен индекс за сурова нафта, минатата недела го забележа својот најголем неделен раст откако започнаа евиденциите во 1983 година.
Тоа помогна да се поттикне порастот на цените на бензинот во САД, кои достигнаа 3,32 долари за галон во петокот, според ААА, во споредба со 2,98 долари една недела претходно, што е највисоко ниво од 2024 година.
Цените на нафтата дополнително се зголемија во понеделник, при што Брент, меѓународниот референтен индекс, скокна за 25 проценти во азиското тргување на 116,17 долари за барел. Вест Тексас Интермедијат, американскиот референтен индекс, се зголеми за 28 проценти на 116,29 долари.
Голдман Сакс предупреди дека ако кризата продолжи до март, цените на нафтата „веројатно“ ќе ги надминат врвовите од 2008 и 2022 година, кога Брент надмина 147 долари за барел, а бензинот надмина 5 долари за галон.
Растечките цени претставуваат ризик за Трамп и се закануваат да ја влошат кризата со прифатливоста на цените, што стана негова најголема политичка слабост меѓу гласачите пред клучните избори за Конгресот во ноември.
Многу студии покажуваат дека растечките цени на бензинот особено силно ги погодуваат посиромашните Американци, бидејќи тие имаат поголема веројатност да работат работни места што бараат повеќе патувања и поголем дел од своите приходи да ги трошат на гориво.
Што ќе направат централните банки?
Учебниците по економија сугерираат дека централните банкари можат да ги „игнорираат“ скоковите на цените на енергијата, под претпоставка дека тие предизвикуваат привремено зголемување на потрошувачките цени што потоа би се намалило доколку очекувањата за инфлација на домаќинствата се добро воспоставени. Со стеснување на буџетите на домаќинствата, зголемувањето на трошоците за енергија на крајот води до послаба побарувачка што може да помогне во ограничувањето на инфлацијата.
Сепак, неодамнешното искуство со високи стапки на инфлација по пандемијата Ковид-19 и целосната инвазија на Русија во Украина значи дека очекувањата за инфлација на домаќинствата се повисоки во некои земји. Во тој период, работниците бараа повисоки плати, а компаниите ги менуваа своите стратегии за цени.
Затоа, рече Мајкл Сондерс од Оксфорд Економикс, „ажурираната книга со правила“ за централните банкари е дека во случај на енергетски шок, „тие треба да бидат подготвени да се спротивстават на ризиците од повисоки очекувања за инфлација и подолга инфлација со појасна реторика и построга монетарна политика или помалку олабавување од претходно очекуваното“.
Ова веќе се одрази на паричните пазари. Инвеститорите сега не само што очекуваат Банката на Англија да ги задржи каматните стапки непроменети во своето соопштение од 19 март, туку веќе не ги предвидуваат целосно понатамошните намалувања од 3,75 проценти пред крајот на годината. Пред конфликтот, договорите за размена целосно ги проценија две намалувања од четвртина поени оваа година.
Инвеститорите веќе почнуваат да ја проценуваат можноста Европската централна банка да ги зголеми каматните стапки како одговор на обновената закана од инфлација
Во меѓувреме, во еврозоната, инвеститорите веќе почнуваат да ја проценуваат можноста Европската централна банка да ги зголеми каматните стапки како одговор на обновената закана од инфлација, иако креаторите на политиките инсистираат дека е прерано да се извлечат заклучоци.
Во САД, претседателот на Федералните резерви, Џеј Пауел, веќе сигнализираше дека централната банка веројатно ќе ги задржи каматните стапки на сегашните нивоа во догледна иднина, став што веројатно ќе го зајакне можноста за скок на инфлацијата.
Прогнозите за намалување на каматните стапки на пазарот на фјучерси се намалени, при што трговците сега очекуваат едно до две намалувања оваа година наместо две до три, а првото се очекува во септември наместо во јули.