Бадник како вовед во најголемиот христијански празник
Бадник го означува почетокот на најсвечениот дел од православниот календар и претставува духовна и семејна подготовка за Божиќ, празникот на раѓањето на Исус Христос. Иако начинот на живот со текот на времето се менувал, а дел од обичаите се приспособувале на современите услови, суштината на Бадниковата вечер останала непроменета. Во центарот се семејното собирање, мирот во домот и внатрешната духовна подготовка.
Според народните верувања, сè што ќе се најде на бадниковата трпеза има симболично значење и влијае врз здравјето, слогата и напредокот на семејството во годината што следи. Поради тоа, на трпезата се подготвуваат исклучиво посни јадења, а во многу домови храната не се расчистува сè до Божиќ. Бадниковата вечера не се доживува како обичен оброк, туку како обреден чин што го поврзува семејството и ја најавува радоста на празникот.
Симболиката на сламата, свеќата и зелената пченица
Подготовката на просторот за Бадниковата вечер има длабока симболика. Пред да се постави чаршафот, во просторијата каде што ќе се вечера се посипува слама, а дел од неа се става и под масата. Сламата ги симболизира јаслите во кои е роден Исус Христос и претставува потсетник на скромноста и понизноста.
Во средината на трпезата се пали божиќната свеќа. Таа се пали по внесувањето на Бадник и изговарањето на молитвата. Светлината на свеќата го симболизира Христовото учење, надежта и духовното просветлување што ја растерува темнината.
Покрај свеќата, вообичаено стои и сад со зелена пченица. Таа најчесто се сади неколку недели претходно и никнува среде зима, што ја прави симбол на обновување на животот, надежта и воскресението. Пченицата се поврзува и со верувањето дека домот ќе биде плоден и исполнет со благосостојба.
Обичаи и верувања што се почитуваат на Бадниковата вечер
Бадниковата вечер се смета за тивок и семеен празник. Според народното верување, тој ден не се оди на гости и не се примаат гости, бидејќи сите домашни треба да бидат под ист покрив. Се верува дека таквото собирање обезбедува семејна слога во текот на целата година.
Еден од најпознатите обичаи е тоа што на Бадниковата вечер не се користат остри предмети. Лебот се крши со раце, а храната не се сече со нож, бидејќи ножот се поврзува со кавги и немир во домот. Во многу семејства трпезата останува поставена цела ноќ, со верување дека тогаш душите на предците го посетуваат домот.
Исто така, на Бадник од куќата не се изнесува ништо. Ниту храна, ниту пари, ниту предмети. Се смета дека со тоа би можеле да се изнесат среќата и бериќетот. Стар обичај налага и да не се оди рано на спиење, бидејќи се верувало дека оној што ќе заспие рано ќе биде мрзелив во текот на годината.
Бадниковата вечер, и покрај различните локални обичаи, останува празник на тишина, скромност и духовно собирање, кој го подготвува домот за радоста на Божиќ.