Фобијата од петок 13 поврзана со религиски и историски преданија
Фобијата од петок 13 се поврзува со долгогодишни верувања дека денот носи несреќа.
Според бројни верувања ширум светот, петок 13 се смета за најнесреќниот ден во годината. Психолозите имаат посебна дијагноза кога стравот станува прекумерен. Таа состојба се нарекува параскаведекатријафобија и означува изразен страв од овој датум.
Ова распространето суеверие, според одредени познавачи, можеби потекнува од средниот век. Воедно, постојат претпоставки дека корените се поврзани со библискиот период. Според одредени преданија, тоа бил денот кога Ева го убедила Адам да го касне јаболкото. Освен тоа, според истите преданија, тогаш започнала големата поплава. Истовремено, се наведува дека во тој период започнала изградбата на Вавилонската кула.
Во Новиот завет се спомнуваат 13 луѓе поврзани со последните искушенија на Исус. Овие настани се случувале на Велики четврток. Тој ден претходел на распнувањето на Христос на Велики петок.
Некои историчари наведуваат поинакво објаснување за појавата на верувањето. Според нив, сè започнало кога францускиот крал Филип Четврти затворил стотици Темплари. Настанот се случил во петок, на 13 октомври 1307 година. Дополнително, во романот „Кодот на Да Винчи“, писателот Ден Браун го спомнува погубувањето на темпларот Жак де Моле на петок 13. Според приказната, тој ги проколнал папата и францускиот крал.
Можно влијание имал и романот „Петок 13-ти“ од Томас Лосон, објавен во 1907 година. Во романот, брокер без морални ограничувања го користи суеверието. Притоа, создава паника на Волстрит токму на овој датум.
По дваесет години, во 1927 година, се случил вториот најголем берзански крах во историјата. Денот останал запаметен како „црн петок“. Поради тоа, стравот кај Американците дополнително се засилил. Подоцна, верувањето се проширило во Европа и во други делови од светот.
Симболиката на бројот 13 и неговото значење во културите
Стравот од бројот 13, според некои толкувања, е поврзан со нормански мит. Во митот се споменуваат 12 богови кои подготвиле свечена вечера. На вечерата пристигнал непоканет тринаесетти гостин, лукавиот Локи. Тој го измамил слепиот бог на темнината Ходер. Потоа, Ходер го погодил богот на радоста Балдер. Според преданието, по тој настан целата земја била обвиена во темнина.
Ова верување создава претпоставка дека бројот 13 се сметал за несреќен уште пред христијанската ера. Историски гледано, бројот 12 се сметал за целосен и совршен број. Има 12 месеци во годината. Постојат 12 олимписки богови. Часовникот има 12 часа. Се споменуваат 12 апостоли. Се наведуваат и 12 потомци на Мухамед. Дополнително, постојат 12 хороскопски знаци. Поради тоа, бројот 13 се сметал како број што ја нарушува хармонијата.
Во многу држави постојат практични примери за ова верување. Високи згради често немаат тринаесетти кат. Куќите на одредени улици го прескокнуваат бројот 13. Освен тоа, во бројни хотели нема соба со број 13.
Во САД постои верување дека 13 луѓе не треба да вечераат заедно. Ова верување го следел и Теодор Рузвелт. Тој одбивал да патува на овој датум.
Во округот Сомерсет во Велика Британија постојат локални верувања. Таму се смета дека преместување кревет во петок предизвикува превртување бродови на море. Во округот Кумбрија, пак, новороденчињата родени во петок се ставаат врз Библија. Во одредени области постои верување дека првото јавување на лекар во петок најавува смрт.
Народни забрани и секојдневни суеверија поврзани со датумот
Потстрижување коса или сечење нокти во петок се смета за несреќно. Освен тоа, некои луѓе избегнуваат венчавки на тој ден. Дел од луѓето одбиваат да купат куќа во петок. Според статистички податоци, значително помал број луѓе патуваат со авион на овој датум.
Постојат и необични историски факти поврзани со овој ден. Во 1930 година била основана првата нудистичка колонија во Велика Британија. Колонијата се наоѓала во Норт Девон. Дополнително, во САД, на ридот над Лос Анџелес, знакот „Холивуд“ бил откриен на петок 13 во 1923 година.
Многу верувања се пренесуваат од генерација на генерација. Дел од нив се поврзани со одредени забрани. Едно од нив е поминување под скали. Ова верување потекнува од раното христијанство. Навалената скала создава триаголник со ѕидот и подлогата. Триаголникот се поврзува со светото тројство. Поради тоа, се верува дека не треба да се нарушува.
Суеверните луѓе често избегнуваат црни мачки. Се верува дека црната мачка носи несреќа ако го премине патот од лево кон десно. Според едно верување, ако мачката помине пред човек, потребно е да се направат три чекори назад. Според историски записи, христијанските свештеници ги убедувале верниците дека црните мачки се зли суштества.
Скршено огледало се смета за симбол на несреќа. Во антички Рим луѓето се огледувале во мирна вода. Се верувало дека одразот ја претставува душата. Поради тоа, фрлањето камен во вода се сметало за опасно. Подоцна, истото верување се пренело и на огледалата. Според суеверието, кршење огледало носи седум години несреќа.
Постојат верувања и за станување од кревет. Суеверните луѓе веруваат дека не треба да се станува на лева нога. Особено се избегнува ова однесување на петок 13.
Убиство на бубамара се смета за несреќа. Според некои верувања, бубамарата ја претставува Дева Марија. Поради тоа, уништувањето на инсектот се смета за лош знак.
Постои верување поврзано и со користење туѓа лажица. Се смета дека луѓето кои јадат од туѓ прибор ќе бидат погодени од несреќа. Според традицијата, за да се оттурне несреќата, потребно е трипати да се дува во лажицата.
Отворање чадор во затворен простор се смета за непожелно. Ова верување се поврзува со симболиката на дождот како зло. Се верува дека отворањето чадор без дожд повикува несреќа.
Параскевидекатријафобија е професионалниот термин за овој страв. Името потекнува од грчките зборови параскеви, што значи петок, dekatreis, што значи тринаесет, и фобија, што означува страв. Од ваков страв страдал и Френклин Рузвелт. Тој избегнувал патување на овој датум. Дополнително, никогаш не поканувал 13 гости на маса.