Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, повика да се му се „даде нов живот“ на Договорот за неширење на нуклеарно оружје.
– Премногу долго Договорот се колеба меѓу животот и смртта. Обврските и понатаму не се почитуваат. Довербата и веродостојноста се распаѓаат. Поттиците за ширење добиваат замав. Мораме да му дадеме нов живот на Договорот – изјави Гутереш на отворањето на средбата на земјите потписнички на Договорот за неширење на нуклеарно оружје.
Тој нагласи дека оваа конференција обезбедува навремена можност сите да застанат заедно и да го заштитат човештвото од сериозната закана од нуклеарно уништување.
– Глобалната цел за елиминирање на нуклеарното оружје датира уште од првата резолуција на Генералното собрание на ОН во 1946 година. Но, за жал, сеќавањата на луѓето се кратки. Не беше толку одамна кога децата учеа да се кријат под своите клупи во случај на лансирање проектили. Кога трката во нуклеарно вооружување нè принудуваше да градиме засолништа од нуклеарни честички. Кога нуклеарните тестирања уништуваа недопрени средини и ранливи заедници. Кога човештвото живееше под сенката на потенцијален нуклеарен Армагедон – рече Гутереш.
Според него, денес преовладува состојба на колективна амнезија.
– Нуклеарните сабји повторно штракаат. Недовербата владее со секојдневието. Тешко стекнатите норми еродираат. Контролата на вооружувањето умира. Глобалните воени трошоци минатата година се искачија на 2,7 трилиони долари — тринаесет пати повеќе од сета развојна помош на глобално ниво и еквивалентно на целиот бруто домашен производ на Африка – нагласи тој.
За прв пат по неколку децении, бројот на нуклеарни боеви глави е во пораст и секојдневно има нуклеарни тестирања. Според Гутереш, некои влади отворено размислуваат за набавка на ова ужасно оружје.
– Заборавивме ли дека во нуклеарна војна не може да се победи и дека таа не смее да се води? Заборавивме ли дека нуклеарното оружје никого не прави побезбеден? Заборавивме ли дека единствената причина поради која светот не се струполи во бездната беше тоа што лидерите застанаа заедно и рекоа: доста е? – истакна генералниот секретар на ОН.
Тој потсети дека со децении се развиваше мрежа од инструменти за да се спречи користењето, ширењето и тестирањето на нуклеарното оружје и да се постигне негова целосна елиминација. Договорот за неширење на нуклеарно оружје е темелот на тие напори. Тој е место за средба на земјите за зајакнување на заедничката безбедност и пример за мултилатералност на дело.
– Премногу долго Договорот еродира. Обврските остануваат неисполнети. Довербата и веродостојноста се истрошуваат. Двигателите на пролиферацијата се забрзуваат. Мораме уште еднаш да му вдахнеме живот на Договорот – нагласи Гутереш.
Тој ги повика присутните да се фокусираат на две клучни точки: Прво — земјите мора да ги одржат своите ветувања дадени според Договорот. Без огради. Без услови. Без одложувања. Без изговори.
– Време е повторно да се посветиме на разоружувањето и неширењето како единствен вистински пат до мирот. Со засилување на нормата против нуклеарни тестирања. Со зајакнување на системот на заштитни мерки и надзорот на МААЕ (Меѓународната агенција за атомска енергија). И со договарање на мерките потребни за спречување нуклеарна војна – рече Гутереш.
Второ – дискусиите треба да ја постават основата за еволуција на Договорот. Денес, нуклеарната закана е надополнета со нови опасности од технологиите што брзо се развиваат, како што се вештачката интелигенција и квантните компјутери. Договорот не е реликт од минато време, замрзнат во килибар. Тој мора да се соочи со врската помеѓу нуклеарното оружје и новите технологии. Мора да осигура дека, додека не се елиминира нуклеарното оружје, човештвото никогаш нема да ја отстапи контролата врз неговата употреба. И мора да се помогне во проширувањето на пристапот до придобивките од нуклеарната наука и технологија за одржлив развој.
– Договорот е силен само толку колку што е силна посветеноста на земјите кон него. Со ваша поддршка и ангажман, Договорот може да остане активна и цврста основа за свет без нуклеарно оружје во ова наше брзо време – заклучи Гутереш.
Извор: Курир