Денеска, на 26 јули 2026 година, се навршуваат точно 100 години од смртта на Крсте Петков Мисирков – една од најзначајните личности во националната, јазичната и државно-политичката историја на македонскиот народ. Неговото име е неразделно поврзано со капиталното дело „За македонцките работи“, објавено во 1903 година, книга која претставува темел на современата македонска национална мисла и на идејата за кодификација на македонскиот литературен јазик.
Мисирков е роден на 18 ноември 1874 година во Постол, во Егејска Македонија. Се школувал во Белград и во Санкт Петербург, каде дипломирал словенска филологија. Работел како професор, публицист, историчар, етнограф и лингвист, пишувајќи на повеќе јазици, но својата најголема интелектуална енергија ја вложил во афирмацијата на македонскиот народ како посебна национална заедница.
Во време кога Македонија била изложена на силни бугарски, српски и грчки национални пропаганди, Мисирков јавно ја застапувал идејата дека Македонците имаат свое историско право на сопствен национален развој. Неговите ставови предизвикале остри реакции и од соседните држави, но и од дел од тогашните политички кругови, поради што често бил оспоруван и принуден да живее и работи надвор од родниот крај.
Во „За македонцките работи“ Мисирков ја формулира една од своите најпознати мисли: „Мислата кон нашиот јазик е наш долг, наше право и наше богатство“. Со оваа реченица тој јасно ја изразува идејата дека јазикот не е само средство за комуникација, туку најсилен белег на националниот идентитет.
Особено значајно е неговото залагање за создавање единствен литературен јазик.
Во книгата пишува: „Околу централното наречје требит да се групираат сите наши научни и литературни сили… и да создадат од него еден убав литературен јазик“. Токму оваа идеја четири децении подоцна ќе стане една од основите врз кои е кодифициран современиот македонски литературен јазик во 1945 година.
Во своето дело Мисирков јасно ја истакнува и посебноста на македонската национална свест, со зборовите:
„Народот не е ништо друго, освен едно големо другарство, основано на крвно родство, на општ произлез и на општи интереси“.
Во контекстот на неговата книга, ова претставува повик Македонците сами да ја изградат и зачуваат сопствената национална заедница.
Освен „За македонцките работи“, Мисирков во 1905 година го издал и списанието „Вардар“, првото списание на современ македонски јазик. Во него ги продолжил своите размислувања за јазикот, културата и политичката иднина на Македонија, оставајќи зад себе богата публицистичка и научна оставнина.
Неговите идеи не биле прифатени во времето кога биле напишани. Делото „За македонцките работи“ било брзо повлечено од јавноста, а голем дел од примероците биле уништени. Сепак, книгата преживеала и со текот на времето станала едно од највлијателните дела во историјата на македонската култура и национална мисла.
Последните години од животот Мисирков ги минал во тешки материјални и здравствени услови. Починал на 26 јули 1926 година во Александровската болница во Софија, на 51-годишна возраст. Неговиот погреб бил скромен, а семејството останало без речиси никакви средства за живот. Дури многу години подоцна неговото дело добило признание што му припаѓа.
Денес Мисирков се смета за основоположник на современата македонска национална и јазична мисла. Неговите научни и публицистички трудови продолжуваат да бидат предмет на истражувања, а „За македонцките работи“ останува едно од најцитираните дела во македонската историографија, филологија и политичка мисла.
Сто години по неговата смрт, делото на Крсте Петков Мисирков останува живо сведоштво за еден интелектуалец кој дал визија за македонскиот народ во време кога таквата идеја барала огромна лична храброст. Неговите ставови за јазикот, културата и националната самобитност оставиле траен белег врз развојот на современата македонска држава и национална свест.