Со децении, стратегијата на Европската Унија кон Западниот Балкан беше дефинирана од логиката „во пакет”: идејата дека регионалната стабилност најдобро се обезбедува со тоа што соседните кандидати се движат заедно кон Брисел. Овој пристап беше осмислен да ја поттикне регионалната соработка и да спречи било која држава да се почувствува напуштена. Но како што навлегуваме во 2026 година, идејата за „во пакет” дефинитивно се распадна.

Пишува: Кристијан МИЦЕВСКИ

Неодамнешното „раздвојување“ на Албанија и Македонија означува промена во политиката на проширување на ЕУ. Брисел се сврте кон строг „принцип на регата“, каде секој брод плови со своја брзина врз основа на индивидуални заслуги. Иако ова ги наградува најнапредните, ризикува да ја остави Македонија — и пошироката регионална безбедносна архитектура — во опасен стратешки вакуум.

Новите предводници

Денес, балканската „регата“ има јасни лидери. Црна Гора, долгорочниот фаворит, технички е позиционирана да ги затвори преговорите за пристапување до крајот на 2026 година. Албанија ѝ е веднаш зад неа, со целна година 2027. За првпат откако Хрватска се приклучи во 2013 година, перспективата за нови членки во Унијата пред крајот на деценијата — конкретно за време на актуелниот мандат на Комисијата до 2029 — е кредибилна реалност.

Овој импулс е директен резултат на „геополитичко будење“. ЕУ сфати дека проширувањето повеќе не е само бирократска вежба; тоа е безбедносна неопходност за да се спречат „сивите зони“ на Европа да бидат исполнети со руска FAKE NEWS или кинеските заеми за инфраструктура од типот на „должничка стапица/Honey Trap“.

Македонија: цената на стагнацијата

Сепак, перспективата од Скопје е значително помрачна. Траекторијата на Македонија е предупредувачка приказна за тоа како билатералните спорови можат да го киднапираат системот заснован на заслуги. И покрај решавањето на деценискиот спор за името со Грција — чекор што некогаш беше славен како триумф на европската дипломатија — Скопје сега се наоѓа парализирано од бугарските барања за уставни измени.

„Пакетот“ формално се распадна кон крајот на 2024 година кога Советот ѝ дозволи на Албанија да продолжи, додека Македонија остана блокирана. Резултатите во 2026 се очигледни: продлабочено чувство на „замор од проширувањето“ кај македонската јавност и пораст на домашната поларизација. Кога процесот заснован на заслуги се перципира не како тест за реформи, туку како лавиринт од бескрајни билатерални отстапки, трансформативната моќ на ЕУ изчезнува и испарува.

Стратешкиот вакуум: „во пакет“ наспроти „еден по еден“

Опасноста од прием на само „примерните ученици“ (Црна Гора и Албанија), додека останатите заостануваат, е создавање на слоевит балкански пејзаж. Српскиот претседател Александар Вучиќ аргументираше дека регионот треба да влезе „во пакет“ за да се спречат нови граници и вета. Иако има логична основа за регионалната стабилност, ова е практично не реално сценарио во Брисел. ЕУ нема да дозволи нејзините стандарди да бидат диктирани од најбавниот реформатор, ниту ќе наградува демократско назадување преку ставање на “ брза лента”.

Сепак, ако Македонија продолжи да тапка во место, други актери се подготвени да се вклучат. Веќе гледаме како наративот за „Српскиот свет“ и прокси-структури поддржани од Русија добиваат на значење во отсуство на кредибилен европски пат.

Постепена интеграција?

ЕУ во моментов разгледува трето сценарио: „постепена интеграција“. Ова би им овозможило на земји како Македонија да се приклучат на Единствениот пазар или на одредени ЕУ програми пред да добијат полноправно членство.

Но за Скопје, „постепеноста“ не смее да стане трајна чекална. Ако ЕУ сака да го обезбеди својот јужен фронт, мора да најде начин да го балансира принципот на регата заснован на заслуги со регионална безбедносна мрежа. Приемот на Црна Гора и Албанија е неопходен доказ за концептот, но ако Македонија остане заглавена во билатерален „лавиринт“, победата за европската безбедност ќе биде, во најдобар случај, пирова.

Регатата се движи, но една флота е силна само колку што е способна да осигура дека нејзините членови нема да се “превртат” во брановите создадени од победниците.

Стратешки индикатори за следење

Бугарското вето: Дали актуелната влада на Македонија ќе успее да обезбеди политички капитал за усвојување на уставните измени пред пакетот за проширување кон крајот на 2026 година и која ќе биде новата динамика во преговорите со новата влада на Румен Радев во Бугарија.

Пресвртници во постепената интеграција: Дали Македонија ќе добие пристап до Единствениот пазар на ЕУ како „утешна награда“ за застојот во членството.

Самитот во 2026: Дали Црна Гора официјално ќе добие датум за влез во 2028/2029, што би го потврдило дефинитивниот крај на ерата на „пакетниот“ пристап.