Православните христијани денеска, 27 септември, го одбележуваат Воздвижението на Чесниот Крст – Крстовден. Празникот е посветен на Крстот Христов како симбол на верата, жртвата и спасението, а верниците го поминуваат во молитва, покајание и строг пост.
Крстовден е неподвижен празник и секоја година се празнува на истиот датум. Црковното правило предвидува строг пост без оглед на тоа во кој ден од седмицата се паѓа празникот.
Според христијанското предание, овој ден се одбележува во спомен на пронаоѓањето на Крстот на кој бил распнат Исус Христос. Пронаоѓањето на Чесниот Крст се поврзува со царицата Елена, мајката на царот Константин.
Преданието раскажува дека при ископувањата во близина на Христовиот гроб биле откриени три крста. За да се утврди на кој од нив бил распнат Христос, врз крстовите било положено тело на починат човек. Кога телото го допрело едниот крст, човекот оживеал, што било протолкувано како знак дека е пронајден Крстот Христов.
Според црковната традиција, за време на празникот Крстот се поставува во средината на храмот и се украсува со цвеќе и босилек. Верниците му се поклонуваат, потсетувајќи се на Христовото распетие и неговата жртва.
Со Крстовден се поврзуваат и бројни народни обичаи и верувања што се пренесувале низ генерациите. Во народната традиција, празникот го означува почетокот на гроздоберот. Според обичајот, првото набрано грозје се носи во црква за да биде осветено, а потоа се дели меѓу членовите на семејството.
Празникот традиционално се поврзува и со почетокот на сеидбата на зимските житни култури. Во некои краишта највозрасната жена во домот меси посебен обреден леб со голем крст во средината, кој потоа се дели на семејната трпеза.
Покрај црковното правило за строг пост, во народните верувања постои и обичај на Крстовден да се избегнува храна со црвена боја, како домати, пиперки, црвени јаболка и ротквици. На традиционалната трпеза се служат грозје, печена тиква и обреден леб.
Станува збор за народни обичаи и верувања што треба да се разликуваат од црковните правила за постот.
Во народното предание, Крстовден се смета за ден со особена духовна сила. Постои верување дека молитвите упатени на овој празник ќе бидат слушнати, а според некои преданија, ноќта спроти Крстовден е време кога човек треба искрено да се помоли за она што најмногу го посакува.
Суштината на празникот, сепак, останува во молитвата, покајанието и потсетувањето на Христовата жртва.
На Крстовден именден празнуваат Крсто, Крстана, Кристо, Кристина, Кристијана и други лица чии имиња се поврзани со Крстот.