Пресудата на Меѓународниот суд на правдата, кој никогаш претходно не ја прогласил државата за одговорна за геноцид, завршува седумгодишна правна битка. Оваа одлука се смета за клучен глобален тест за гонење на најсериозните државни злосторства.

„Судот е целосно убеден дека Мјанмар извршил дела што спаѓаат во рамките на Конвенцијата за геноцид, со намера да уништи значителен дел од населението Рохинџи во Мјанмар“, рече претседателот на Меѓународниот суд на правдата, Јуџи Ивасава, додека ја читаше пресудата.

Воената кампања во 2016 и 2017 година принуди повеќе од 700.000 Рохинџи, кои се претежно муслимани, да избегаат преку границата во Бангладеш. Бегалците донесоа сведоштва за масовни убиства на возрасни и деца, групни силувања и организирано палење на цели села.

Владите ширум светот внимателно ја следеа одлуката во Хаг, каде што се наоѓа седиштето на судот на ОН, бидејќи таа поставува директен преседан за идни тужби за геноцид, а особено за тековното судење против Израел. Геноцидот е дефиниран со Конвенцијата на ОН за холокаустот од 1948 година и претставува дело кое е исклучително тешко да се докаже споредено со воените злосторства, бидејќи бара прецизен доказ за специфичната намера за физичко уништување на одредена национална, етничка, расна или религиозна група.

Целокупниот судски случај против Мјанмар беше покренат од страна на Гамбија, земја со муслиманско мнозинство, која настапи во име на преживеаните жртви. Случајот се потпираше врз низа докази за геноцидни изјави и јасни шеми на однесување што сугерираа директни обиди за уништување на заедницата за време на офанзивите во сојузната држава Ракхин, вклучувајќи пукање во цивили додека бегале и целосно спречување на нивното враќање назад.

Во јануари, Меѓународниот суд на правдата организираше специјални расправи зад затворени врати со цел директно да ги сослуша преживеаните лица пристигнати од бегалските кампови во Бангладеш. Повеќе од еден милион припадници на заедницата Рохинџа сè уште престојуваат таму во најголемата бегалска населба во светот, додека проценките велат дека помалку од 600.000 припадници останаа да живеат во Мјанмар со доминантно будистичко мнозинство.

Бегалците кои пребегаа во Бангладеш сведочеа за грозоморниот масакр во селото Тула Толи, опишувајќи систематски стрелања врз цивили, масовни гробници и давење на деца во речните води. Сателитските снимки подоцна детално потврдија дека селото било целосно изгорено до темел и дека претставувало само една од повеќето анализирани локации што послужија како клучен материјален доказ за геноцидните дејствија.

„Станува збор за вистински луѓе, вистински приказни и вистинска група човечки суштества. Рохинџа народот од Мјанмар беше цел на уништување“, рече Џалоу.

Правните стручњаци потенцираат дека пресудата претставува клучен тест за правно вреднување на сексуалното насилство како елемент на геноцидот, со оглед на тоа што Конвенцијата предвидува дека делото опфаќа и мерки со намера да се спречат раѓањата во рамките на групата. Истражителите констатираа дека групните силувања и телесните осакатувања врз жените биле вршени намерно и плански за да се оневозможи понатамошна репродукција.

Властите на Мјанмар категорично ги отфрлаа обвинувањата за геноцид, тврдејќи дека воените дејствија биле легитимен одговор против милитантна група на Рохинџите која изведувала герилски напади, по што армијата спровела широки операции за безбедносно расчистување на теренот.

Актуелниот водач на земјата, Мин Аунг Хлаинг, кој директно командуваше со војската за време на офанзивите во 2016 и 2017 година, има активен налог за апсење издаден од Меѓународниот кривичен суд за злосторства против човештвото, суд што за разлика од МСП процесуира поединци. Генералот ја собори демократски избраната влада на Аунг Сан Су Ќи со воен удар во 2021 година, туркајќи ја земјата во граѓанска војна со десетици илјади жртви, по што неодамна се постави за цивилен претседател по спорни избори.

Иако Меѓународниот суд на правдата нема сопствен механизам за присилно извршување на пресудите, неговите одлуки се правно обврзувачки, носат силна дипломатска тежина и директно го трасираат патот за меѓународни санкции и дипломатски мерки.

Случајот во Хаг будно се следи и од страна на Израел и САД, со оглед на тоа што одлуката испраќа сигнал како меѓународните судии би ја оцениле тужбата што Јужна Африка ја поднесе за воените дејствија во Појасот Газа, каде независни тела на ОН веќе нотираа постоење на елементи на геноцид.

Постојат и дипломатски проценки дека исходот на пресудата за Мјанмар може дополнително да ги поттикне властите во Вашингтон кон санкционирање на самите судии на судот во Хаг. Додека претходната администрација на Бајден официјално ја оквалификува кризата како геноцид, администрацијата на Трамп отворено се судри со меѓународните правосудни институции и веќе воведе рестриктивни мерки кон судиите.

Во историски контекст, двата претходни спорови пред Меѓународниот суд на правдата поврзани со војните на просторите на поранешна Југославија во деведесеттите години не утврдија директна државна одговорност за извршен геноцид, иако Србија беше прогласена за одговорна поради пропуст да го спречи и казни геноцидот извршен од силите на босанските Срби во Сребреница.

Претходно, меѓународните трибунали под закрила на Обединетите нации имаат пресудено одговорност за геноцид единствено во случаите поврзани со злосторствата на режимот на Црвените Кмери во Камбоџа во текот на седумдесеттите години, како и за време на масовниот геноцид во Руанда во 1994 година.