Глобалните нафтени резерви се приближуваат кон критични нивоа, а енергетските аналитичари предупредуваат дека Европа веќе ова лето би можела да се соочи со сериозен притисок врз снабдувањето со гориво и со ново зголемување на цените на енергијата. Проблемот повеќе не се сведува само на цената на барелот, туку сè повеќе на прашањето колкава количина нафта навистина е достапна на пазарот, во услови кога војната со Иран и нарушувањата во Ормускиот теснец ги дестабилизираат глобалните енергетски текови.

Азија блиску до минимум, Европа може да биде следна

На ова предупреди Џеф Кари, главен енергетски стратег на инвестициската компанија „Карлајл груп“, кој тврди дека Азија веќе е блиску до минималните оперативни нивоа на нафтени резерви, додека Европа би можела да биде следниот пазар што ќе го почувствува истиот притисок. Според него, енергетскиот пазар е под силен притисок од почетокот на војната со Иран и прекинот на транспортот низ Ормускиот теснец, еден од најважните енергетски коридори во светот.

Иако на хартија глобалните резерви на нафта сè уште изгледаат релативно стабилни, енергетската индустрија прави јасна разлика меѓу вкупните залихи и таканаречените минимални оперативни нивоа. Станува збор за количини што мора да останат во системот за безбедно функционирање на цевководите, терминалите и складиштата. Со други зборови, дел од нафтата формално постои, но практично не е достапна за пазарот.

Дизелот како предупредување за глобалната економија

Токму затоа одредени деривати веќе почнаа да покажуваат знаци на сериозно нарушување. Кари предупредува дека цените на дизелот нагло пораснале, а во одредени моменти дизелот станал дури и поскап од горивото за авиони. Таквата инверзија обично е сигнал дека логистичките и индустриските системи почнуваат да чувствуваат недостиг.

За деловниот сектор, ова е многу поважно од самата цена на бензинот. Дизелот е гориво на глобалната економија, бидејќи го движи камионскиот транспорт, индустријата, земјоделството, бродовите и голем дел од европската логистика. Кога дизелот станува проблем, инфлаторните притисоци брзо се прелеваат низ целиот синџир на снабдување.

Еден од најважните делови од предупредувањето на Кари се однесува токму на Европа. Според неговата анализа, европскиот пазар во моментов изгледа постабилен главно затоа што американските стратешки резерви се извезуваат кон Европа. Но, овој модел има ограничен рок на траење, бидејќи Соединетите Американски Држави во последните месеци користат дел од нафтата од своите стратешки резерви за да го намалат глобалниот притисок врз пазарот, а дел од тие количини завршуваат во Европа и создаваат привремено чувство на безбедност.

Проблемот е што истовремено се намалуваат американските залихи. Поради тоа, Кари предупредува дека во рок од неколку недели Европа би можела да почне да го чувствува истиот притисок што веќе е видлив во Азија, особено за време на летната сезона, кога потрошувачката на гориво традиционално расте.

Пазарот може да влезе во „црвена зона“

Загриженоста дополнително ја зголемува и Меѓународната агенција за енергија, чиј директор Фатих Бирол минатата недела предупреди дека пазарот би можел да влезе во „црвената зона“ во текот на јули и август, доколку извозот од Блискиот Исток наскоро не се стабилизира.

Оваа ситуација е особено ризична затоа што енергетскиот притисок сега директно се прелева во бизнис моделите на компаниите. Во последниве години, пазарите се навикнаа на идејата дека енергетските кризи можат релативно брзо да се амортизираат преку монетарни политики, субвенции или краткорочни владини интервенции. Но, физичкиот недостиг на енергија функционира поинаку.

Кари ги отфрла предлозите како привременото укинување на данокот на гориво во САД, бидејќи, како што тврди, таквите мерки не ја зголемуваат вистинската количина на достапна нафта.

„Единствениот начин да се реши проблемот е да се зголеми достапноста на молекули“, изјави тој за CNBC, алудирајќи на физичкото снабдување со енергија.

Ова е клучна порака и за европските компании. Во моментот кога глобалните залихи паѓаат премногу ниско, пазарот повеќе не реагира линеарно. Тогаш растот на цените станува експлозивен, волатилноста се зголемува, а синџирите на снабдување влегуваат во состојба на непредвидливост.

Ормускиот теснец останува во центарот на целата приказна. Околу една петтина од светската трговија со нафта минува низ овој тесен поморски коридор, па секое сериозно нарушување на сообраќајот во моментов се одразува врз целиот енергетски систем. Дополнителен проблем претставува и политичката динамика меѓу Вашингтон и Техеран.