Универзитетскиот професор и лидер на политичката партија Македонски концепт, Петар Богојески, изнесе серија контроверзни ставови за положбата на жените, брачните односи и семејното насилство во телевизиска дебата на национална телевизија. Неговите изјави отвораат сериозни прашања за релативизирањето на насилството врз жените, оправдувањето на агресивното однесување во бракот и промовирањето на традиционални родови хиерархии.
Во дебатата со адвокатката Катерина Котеска, водена од новинарката Паола Костадиновска на Телевизија Алфа, Богојески го проблематизираше прашањето што претставува насилство во брачните односи, при што реакцијата на сопругот по неверство од сопругата ја претстави како прашање на заштита на машкото достоинство.
-Дали е насилство изневерувањето од сопругата? Или е насилство реакцијата на сопругот на фактичката состојба? Тоа неговото не е насилство. Неговото е реакција на заштита на неговото достоинство!“, изјави Богојески.
Ваквата формулација е особено проблематична во контекст на дискусија за семејното насилство, бидејќи може да се протолкува како оправдување на насилничка реакција на сопругот поради неверство. Иако Богојески во цитираниот дел не прецизира на каква реакција мисли, неговото категорично тврдење дека таа „не е насилство“ отвора простор за релативизирање на одговорноста за постапките во партнерските односи. Дури, може да се толкува и како поттикнување на насилни реакции.
Адвокатката Катерина Котеска му се спротивстави на ваквото гледиште, нагласувајќи дека секој поединец е одговорен за контролирањето на сопствените реакции, независно од однесувањето на партнерот.
Таа посочи дека конфликтите во бракот мора да се решаваат со аргументи, а не со физичка сила или повикување на традицијата според која машкиот збор треба да биде последен.
„Феминизмот ги натера жените да отфрлат машки надзор“
Уште поконтроверзни беа ставовите на Богојески за феминизмот и самостојноста на жените.
„Феминизмот е тој кој жените ги направи да се однесуваат на неадекватен начин и да отфрлат било каков машки надзор“, изјави универзитетскиот професор.
На прашањето на Котеска кој би требало да врши надзор врз неа, Богојески одговори дека тоа треба да биде нејзиниот сопруг, додавајќи дека таквиот надзор е негова „задача“ и „обврска“.
Богојески продолжи со критики кон однесувањето на жени на настан во „Europe House“ во Скопје, опишувајќи го нивното однесување како девијантно и како последица на феминизмот.
-Еве ви доказ како се однесува жена без машки надзор, порача Богојески.
Ваквите изјави промовираат сфаќање според кое жената треба да биде предмет на контрола од страна на мажот, што е во спротивност со современите принципи на родова рамноправност, лична автономија и еднаквост меѓу брачните партнери.
Каде завршува слободата на говорот, а почнува нормализацијата на насилството?
Особено внимание заслужува фактот што ваквите ставови доаѓаат од личност која истовремено е универзитетски професор и лидер на политичка партија, односно јавна фигура со потенцијално влијание врз општествените ставови.
Македонското законодавство го препознава насилството врз жените како повреда на човековите права, а семејното насилство не го ограничува само на физички напади. Во законската рамка се опфатени и психичкото насилство, заплашувањето, заканите и други облици на загрозување на достоинството и сигурноста.
Во таа смисла, брачното неверство не може да претставува оправдување за физичко или психичко насилство. Одговорноста за насилничкото однесување ја носи лицето што го врши, а не партнерот чие однесување му претходело.
Иако изјавите на Богојески сами по себе не претставуваат доказ дека тој повикува на конкретен насилен чин, нивната содржина отвора прашања за мизогинијата во јавниот говор и за реториката што може да придонесе кон нормализација на контролирачкото однесување во партнерските односи.
Дебатата отвора и пошироко општествено прашање: каква порака се испраќа до јавноста кога универзитетски професор и политички лидер ја претставува контролата врз жените како машка обврска, а реакцијата на сопругот по неверство однапред ја прогласува за ненасилна?
Слободата на изразување го опфаќа и правото на застапување конзервативни или непопуларни ставови. Но, истовремено, јавните личности носат одговорност за пораките што ги испраќаат, особено кога тие се однесуваат на достоинството, безбедноста и основните права на жените.
Богојески е професор на Воената академија и лидер на Македонски концепт
Петар Богојески е избран во наставно-научно звање доцент во областа на економијата и бизнисот на Воената академија „Генерал Михаило Апостолски“ во Скопје, институција која функционира во рамките на системот на одбраната и образува идни офицери на македонската Армија. Тој има пријавен академски ангажман и во Европскиот центар за мир и развој (ECPD) при Универзитетот за мир (UPEACE).
Покрај академската кариера, Богојески е претседател на политичката партија Македонски концепт, која е дел од владејачката коалиција предводена од ВМРО-ДПМНЕ.
По ваквите јавно изнесени ставови, останува отворено прашањето дали и како ќе реагираат академската заедница, особено Воената академија на која предава Богојески, како и невладините организации што се занимаваат со заштита на женските права, родовата рамноправност и превенцијата од семејно насилство.
Во исчекување сме на реакции од академската заедница и невладиниот сектор за изјавите на универзитетскиот професор и политички лидер, особено во однос на пораката дека жените треба да бидат под „машки надзор“ и релативизирањето на насилството во брачните односи.