(ВИДЕО) „МИ ГО ОДЗЕДОА ЈАЗИКОТ – МАКЕДОНСКИОТ“: Песната на грчки поет што предизвика силни реакции на Струшките вечери на поезијата

Меѓу поетските настапи што годинава предизвикаа особено внимание на Струшките вечери на поезијата, силно се издвои песната „Ми го одзедоа јазикот – македонскиот“ од грчкиот поет и преведувач Сотирис Минас. Песната беше прочитана на свеченото отворање на 65. издание на фестивалот, во рамките на меѓународното поетско читање „Поетски меридијани“, на кое Минас учествуваше како поет од Грција.

Нејзиниот одек не беше случаен. Напишана по инспирација од прочуената песна на нобеловецот Одисеас Елитис „Ми го дадоа јазикот – грчкиот“, песната на Минас ја превртува почетната формула и ја отвора една од најчувствителните теми во македонско-грчкиот културен и историски простор: јазикот како право, како болка, како меморија и како достоинство.

Во моментот кога еден грчки автор, без македонско потекло, на меѓународна поетска сцена ја чита песната „Ми го одзедоа јазикот – македонскиот“, поезијата престанува да биде само книжевен чин. Таа станува сведоштво. Станува глас што го пробива молкот. Станува доказ дека македонскиот јазик, дури и кога бил оспоруван, премолчуван или одземан, продолжил да живее во сеќавањето, во песната и во совеста.

Токму затоа оваа песна е еден од најсилните клучеви за читање на новата книга на Сотирис Минас, „Раскинување на договорот“ / „Λύση Συμβολαίου“, објавена во издание на „Матица македонска“. Книгата е дебитантска двојазична стихозбирка, на грчки и на македонски јазик, а македонската верзија на песните е препев на самиот автор. Со тоа, македонскиот јазик во ова издание не е само јазик на превод, туку јазик на избор, солидарност, отпор и достоинство, вели издавачот.

Минас во своите јавни настапи веќе нагласи дека неговиот избор да го научи македонскиот јазик не е само јазична љубопитност, туку морална позиција. „Ако кај Македонците е посеан страв да го зборуваат својот јазик, тогаш еден Грк ќе го научи и ќе го зборува тој ист јазик по свој избор – и тоа со гордост“, изјави тој во едно од своите претходни интервјуа.

Во авторската белешка кон книгата, Минас уште подиректно ја објаснува својата одлука: „Мојата одлука да ја објавам оваа збирка во Македонија, преку издавачката куќа ‘Матица македонска’, е свесен чин на правда.“ Тој пишува дека живееме во реалност изградена „врз негирањето на различното и врз задушувањето на неговиот идентитет“, па затоа ова издание го нарекува свој „директен судир со деценискиот молк и лаги“.

Песната „Ми го одзедоа јазикот – македонскиот“ го носи токму тој судир. Во неа се јавуваат Кајмакчалан, Вардар, Сакулева, Пиново, Вичо, Преспа, Дојран, Воден, Лерин, Пајак и Негуш – топоси што не се само географија, туку знаци на паметење. Песната зборува за јазикот како единствена мисла, за зборовите што биле изгубени, за селата што исчезнувале, за тишината што не успеала да го избрише шепотот на мајчиниот јазик.

МИ ГО ОДЗЕДОА ЈАЗИКОТ – МАКЕДОНСКИОТ

По инспирација од прочуената песна на Одисеас Елитис
„Ми го дадоа јазикот – грчкиот“

Ми го одзедоа јазикот – македонскиот,

куќата сиромашна

на падините на Кајмакчалан,

крај бреговите на Вардар и Сакулева.

Единствена мисла – јазикот мој,

во подножјето на Пиново и Вичо.

Таму, стари сенки, изгубени зборови,

ветровити глаголи, зелени струи

во синевината на Преспанското

и Дојранското Езеро. 

Сè што видов како гори во утробата моја,

легенди на водата и алги,

со првите воздишки на водите,

и школки на мојата тишина,

со првите црни трепети…

Единствена мисла – јазикот мој,

со првите црни трепети…

Таму, калинки и дуњи,

во земјите на Воден и Лерин,

запустени сенки,

планини што уште издржуваат,

со здивовите на нивните карпи.

Летаат златни орли по падините на Пајак,

со првите химни на нашата земја,

и напалм бомбите

што горат на Вичо,

селата ни исчезнуваат.

Единствена мисла – јазикот мој,

со првите пламени на татковината…

Таму, во долината на Вардар,

по тајните патеки на Негуш,

дафинки и лавори

вкоренети во урнатините,

темјан се крева од нашите почви.

А ние, благословувајќи ги нашите сенки,

сè уште шепотиме на нашиот јазик.

Единствена мисла – јазикот мој,

кој сè уште живее во пепелта.

Во текстот на корицата на „Раскинување на договорот“, Иван Антоновски забележува дека ова е дебитантска стихозбирка „во која личната повреда не останува само болка, туку прераснува во глас на самоослободување“. Според него, Минас ја гради својата поезија „врз отпорот кон наметнатите очекувања, одземеното име и животот според туѓа мерка“, а двојазичноста на изданието „не е додаток, туку суштински дел од неговата поетска постапка“.

Токму песната за македонскиот јазик најјасно покажува зошто оваа книга не е обична стихозбирка. Таа е книга во која грчкиот и македонскиот јазик стојат еден до друг, не како спротивставени страни, туку како доказ дека вистинското помирување не се гради со бришење на различноста, туку со нејзино признавање.

„Раскинување на договорот“ е книга за правото на човекот да се ослободи од наметнатите улоги, но и за правото на еден јазик да биде слушнат без страв. По настапот на Сотирис Минас на Струшките вечери на поезијата, песната „Ми го одзедоа јазикот – македонскиот“ останува како еден од најсилните поетски моменти на годинешното фестивалско издание: песна што не бара скандал, туку одбива молк.

Ова е книга што заслужува да биде читана и во македонскиот и во грчкиот културен простор – во домови, библиотеки и училишта, како сведоштво дека јазикот, кога се избира од љубов и совест, може да биде мост, а не граница.

Извор: МКД